golem

Η γυναίκα της βορινής κουζίνας

2011-12-07T16:10:00.000+02:00

Το βιβλίο: “Η γυναίκα της βορινής κουζίνας”

Οι εκδόσεις: “Καλέντης” αυτή τη φορά

Το εξώφυλλο και τα σχέδια του βιβλίου: Αντώνης Ασπρόμουργος

Το οπισθόφυλλο:

Από παιδί περπατά χωρίς να κοιτά. «Άνοιξε επιτέλους τα μάτια, παιδί μου!» την ακούει − η πανταχού παρούσα μαμά!

Βηματίζει αργά, μηχανικά… Κοιτάζοντας αφηρημένα, με εκείνη τη διαρκή έσωθεν όραση, στραμμένη λες στα σπλάχνα…

Βαδίζει αργά, σταθερά, πριγκιπικά − όπως εκείνη της έχει μάθει να περπατά. Έστω και κάπως πυρετικά. Σαν υπνοβάτης, δηλαδή, χωρίς να κοιτά.

Εκείνη και η Άλλη. Ο εαυτός και το ψεύδος…

Τέσσερα τετράγωνα τις χωρίζουν. Τόσο κοντά, και ταυτόχρονα τόσο πολύ μακριά…

Την ίδια θάλασσα βλέπουν. Το ίδιο βουνό, από την πίσω πλευρά.

Δε συναντήθηκαν ποτέ. Μονάχα στον καθρέφτη.

Τώρα, πώς γίνεται; Τα κάνει αυτά τα μαγικά ο καθρέφτης!

Οι δυο μαζί θα έκαναν την τέλεια εικόνα. Μυστηριώδεις μες στη διαύγεια, και γι’ αυτό φωτεινά σκοτεινές…

Κι ανάμεσά τους εγώ, που τις βλέπω· που με επινόησαν εκείνες − ή που υπήρξα εγώ εκείνη που τις επινοώ.

Η Αρσινόη −πρόσωπο ή προσωπείο, Ράνια ή Αριάδνη, και Γερτρούδη, και Ουλρίκα− ακροβατεί ανάμεσα στο όνειρο και στην αληθινή ζωή: υποφέρει και πονάει, φοβάται και φεύγει, γράφει για να ξεχάσει, μαγειρεύει για να υπάρξει, νοσταλγεί και θρηνεί, ελευθερώνεται και ζει!

Η Γυναίκα της Βορινής Κουζίνας, αυτή!

Το σημείωμα στη φτερούγα θέλετε; αυτάκι;

Φοράει φόρεμα πράσινο βαθύ, λαδί, γόβα και καμπαρντίνα λεπτή, στο ίδιο χρώμα − ετοιμάζεται σήμερα για σπλαχνική βροχή.

Βαδίζει με απλωμένα τα χέρια σαν σπασμένα φτερά. Με αυτόβουλα πόδια − όπου θέλουν αυτά.

Επιμένει.

Και κατεβαίνει αργά, αν και με εσωτερική βιασύνη, τα σκαλιά.

Κατεβαίνει στις αναμνήσεις της…

Στη μοναξιά του «εγώ», το «εσύ» γίνεται μια προσευχή.

Εκείνη, κινούμενη άμμος. Ολότελα ανοιχτή στο ενδεχόμενο.

Κάτι είναι εκεί, και την περιμένει, σ’ ένα ρόλο που πρώτη φορά ετοιμάζεται να υποδυθεί, και αγνοεί.

Το δικό της «εσύ» είναι σαν το «εγώ». Αλλάζει πρόσωπα…

Μονάχα το ψευδώνυμο θυμάται, το κέλυφος, το προστατευτικό της προσωπείο στον άλλο της ρόλο… και δεν ξεχνά να το πάρει απ’ την κρεμάστρα κάθε φορά που θα βγει…

Με έναν έρωτα ξεπλυμένο από ενοχές και αναστολές, που θύμωσε το νερό της λησμονιάς στην αρχή και αργότερα το κέρας της Αμάλθειας, γεννήθηκε σ’ αυτή τη ζωή.

Γυρίζει ανύπαρκτη στους δρόμους…

Τώρα, ακόμα και τα πιο τρομαγμένα της βήματα δεν είναι τίποτε άλλο από μια αδιάλειπτη συμπαντική προσευχή.

Οι δυο μαζί θα έκαναν την τέλεια εικόνα. Μυστηριώδεις μες στη διαύγεια, και γι’ αυτό φωτεινά σκοτεινές…

Η γυναίκα, οι αγωνίες της, τα όνειρά της, ο πόνος και οι ωδίνες της, οι ενοχές, το φως και το σκοτάδι, το χθες, πάλι το χθες, οι χάρτινοι κόσμοι και οι καινούργιοι δρόμοι −αλήθεια, πόσο παλιοί!− η αυτογνωσία, η θυσία, η συμφιλίωση… Και η ελπίδα.

Μέσα απ’ αυτόν το μικρόκοσμο, μέσα από το χάος και το έρεβος, εντέλει μέσα από την ανάταση της ψυχής, η Ελένη Γκίκα, με μια αξιοθαύμαστη παραπαίουσα ισορροπία, συνθέτει τον ύμνο στη μία γυναίκα, τη δική της, αυτήν της Βορινής της Κουζίνας, και ταυτόχρονα σε όλες τις γυναίκες του κόσμου που ξυπνούν μέσα της και την κάνουν να ριζώνει στη γη και ταυτόχρονα να διαλύεται στο σύμπαν.

Με ένα λόγο άκρως ποιητικό, με μια ματιά διεισδυτική και μοναδικά τρυφερή, μας χαρίζει την ηρωίδα της − κομμάτι δικό μας, ακόμα κι αν το αγνοούμε.

Αρετή Κολλάτου, επιμελήτρια του βιβλίου Η Γυναίκα της Βορινής Κουζίνας

Το δελτίο τύπου:

Η γυναίκα που ακροβατεί ανάμεσα στο όνειρο και στην αληθινή ζωή - πονάει, υποφέρει, ερωτεύεται, φοβάται, φεύγει, νοσταλγεί, θρηνεί, ελευθερώνεται και ζει. Μια γυναίκα που αλλάζει πρόσωπα, η Γυναίκα της Βορινής Κουζίνας. Η συγγραφέας Ελένη Γκίκα δομεί το νέο μυθιστόρημά της πάνω στα πρόσωπα τριών γυναικών σαν αρθρώσεις του ίδιου σώματος - ώσπου γίνονται τρία πρόσωπα της ίδιας γυναίκας, όπως οι ετερώνυμοι του Πεσσόα, όπως "όλες η Βερενίκες κ' η Κλεοπάτρες θαυμαστές" του Καβάφη, όπως οι πολλοί εαυτοί του Παλαμά. Οι ηρωίδες της παρουσιάζονται ευρηματικά σαν γυναίκες-μπάμπουσκες, η μια μέσα στην άλλη, και η συγγραφέας με χαρακτηριστική επιδεξιότητα καταφέρνει να φωτίσει την εσωτερικότητά τους, αποδίδοντας παράλληλα στον εξωτερικό κόσμο και στα γεγονότα του μία εσωτερική υπόσταση. Διατρέχοντας την επικαιρότητα, την ιστορία αλλά και τη λογοτεχνία, με λόγο ποιητικό, που διεισδύει βαθιά στην ψυχή, η Ελένη Γκίκα συνθέτει τον ύμνο στη γυναίκα ως το εμβληματικό σύμβολο της ζωής και της μητρότητας.

Το δικό μου υστερόγραφο:

αυτό το βιβλίο χωρίς την Κέλλυ και τον Αλέξανδρο που με φρόντισαν, την Αρετή που με επιμελήθηκε και μάζεψε κυριολεκτικά τα κομματάκια μου, τον Γιάννη (Θηβαίο) που μου δάνεισε τον μεταφρασμένο Πρεβέρ του, τον Αντώνη με τις υπέροχες ζωγραφιές του και την Βάσω που μας φρόντισε, δεν θα ήταν εδώ.

Κάτι σαν θαύμα μου φαίνεται! (και είναι) Και τους ευχαριστώ! Μέσα από την καρδιά μου,

ελένη γκίκα

Το μυστικό της μαγικής τσαγιέρας, Εκδ. Καλέντης

2011-12-05T09:11:00.002+02:00

Η Νεφέλη λατρεύει τις τσαγιέρες। Δεν έχει μία, ούτε δύο, αλλά δεκαεφτά διαφορετικές, πανέμορφες, μαγικές τσαγιέρες. Ταξιδεύουν για να τη βρουν από μακριά, παίρνουν χρώμα και σχήμα και άρωμα στο χαρτί, διασχίζουν χρόνο και χώρο με την Αλίκη. Και διαβάζουν τις σκέψεις και τα όνειρα των ανθρώπων.
Ένα παραμύθι για το θαύμα της Τέχνης και το μυστήριο του Χρόνου।

Ευχαριστώ τον Αντώνη Ασπρόμουργο για τη γνωριμία, την διαρκή έκπληξη, τις μαγικές του εικόνες, την Κέλλυ Ιωαννίδου- Καλέντη για την αγάπη και την στοργή της, τον Αλέξανδρο Καλέντη για την διαρκή παρουσία του στα δύσκολα, την Αρετή που δεν με εγκατέλειψε ποτέ, την Βάσω που τόσο με φρόντισε και τα παραμύθια που μου υποδεικνύουν τα ουσιαστικά στην ζωή, την Νεφέλη που σαρωτικά μπήκε στη ζωή μου και την άλλαξε। Την Έλενα με την φρέσκια φιλία της και το μυστικό με τις κούκλες μας, εσείς, θα το μάθετε πέρα την άνοιξη...
όλους σας ευχαριστώ, πολύ।
ελένη γκίκα

Αυτό μόνο...

2011-11-18T15:44:00.002+02:00

... Αν κάποιος ρωτήσει
"Με τί μοιάζει να πεθαίνεις από αγάπη;"
Κλείσε τα μάτια
και σκίσε το πουκάμισο στο στήθος σου
Με αυτό...

Τζ. Ρουμί "Στον κήπο του αγαπημένου", απόδοση Καδιώς Κολύμβα, Αρμός

Το μυθιστόρημα της εμμονής...

2011-11-07T14:48:00.000+02:00

Φωτεινή Τσαλίκογλου “Έρως Φαρμακοποιός”

Το μυθιστόρημα και η εποχή:

“Το μυθιστόρημα αυτό θα μπορούσε να ονομαστεί το μυθιστόρημα της εμμονής. Όλα τα πρόσωπα βασανίζονται ανελέητα από εμμονές… Τελικά, δεν ξέρουμε τίποτε για τα πρόσωπα και τις πραγματικές προθέσεις τους. Και όσο προχωράει το μυθιστόρημα, ξέρουμε όλο και λιγότερα. Μεγάλη μαστοριά της συγγραφέως…” έγραφε για τον μυθιστόρημα της Φωτεινής Τσαλίκογλου, η συγγραφέας Μαργαρίτα Καραπάνου, όταν πρωτοκυκλοφορούσε από τις εκδόσεις “Καστανιώτη” το 1997, κι έρχεται δεκατρία χρόνια μετά για να την δικαιώσει, σαν κινούμενη άμμος, η εποχή:
“Το μυθιστόρημα αυτό μου θυμίζει δύο συγκλονιστικά μυθιστορήματα: "The comfort of strangers" του Ιαν Μακ Γιούαν και "The driver's seat" της Μύριελ Σπαρκ. Η Φωτεινή Τσαλίκογλου ίσως δεν τα έχει διαβάσει, άρα δεν μπορούμε να μιλήσουμε για επιρροές. Αλλά συγγένειες μεταξύ συγγραφέων υπάρχουν και ανά τους αιώνες και ανά την υφήλιο χωρίς να έχει διαβάσει ο ένας τον άλλον. Τα δύο αυτά μυθιστορήματα έχουν επίσης ήρωες διφορούμενους, γεμάτους εμμονές, όπου τα σύνορα μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας είναι αχνά. Έχουν ακόμη πολύ μεγάλη βία, εσωτερική βία. Τολμώ να πω ότι το μυθιστόρημα της Φωτεινής Τσαλίκογλου κρύβει μια μεγάλη βία και στη γραφή και στην ουσία. Μια βία κάθαρσης, όπως και η βία που υπάρχει στα δύο μυθιστορήματα των ξένων συγγραφέων…” ολοκλήρωνε η Μαργαρίτα Καραπάνου την συλλογιστική. Κι έρχεται για να την δικαιώσει, “μια μεγάλη βία” στην κοινωνία, την ουσία και την ψυχολογία της εποχής.

Ο “Έρως Φαρμακοποιός”, το δεύτερο μυθιστόρημα της συγγραφέως και Καθηγήτριας Ψυχολογίας Φωτεινής Τσαλίκογλου που επανεκδίδεται ειδικά για τους αναγνώστες του “Έθνους της Κυριακής” από την εφημερίδα και τις εκδόσεις “Καστανιώτη”, όταν πρωτοκυκλοφόρησε, αντιμετωπίστηκε όταν πρωτοκυκλοφόρησε. Είχε ήδη εκδοθεί το μυθιστόρημά της “Η κόρης της Ανθής Αλκαίου” και η κριτική μιλούσε για ένα καινούργιο είδος λογοτεχνικής γραφής. Για την ψυχολογία που προσφέρεται δάνειο ακριβό στην μυθοπλασία.

“Ο έρως φαρμακοποιός είναι μια ιστορία απλή, θα έλεγες μονόχορδη. Σαν περιπέτεια ψυχής, ωστόσο, καθόλου απλή, διότι πρέπει να συμπέσουν αποφασιστικές απουσίες, πολλά κενά στη ζωή σου, ώστε ν' αρχίσεις να γεμίζεις τις τρύπες με καλπάζουσα φαντασίωση, παραλήρημα και ψευδαίσθηση”, υποστήριζε στην δική του κριτική ο Μάριος Μαρκίδης, επιμένοντας στο λυρικό πυρήνα του βιβλίου, εξάλλου πια δεν μιλάμε για ψυχανάλυση και ψυχιατρική, αλλά αμιγώς για ακριβή, καινούργια, λογοτεχνία: “Δεν πρόκειται φυσικά να αποπειραθώ να διαβάσω την φαρμακεία της Φ. Τσαλίκογλου με όρους τυπικής ψυχοπαθολογίας. Και θα ήταν λάθος να συγκαταλεχθεί στα "ψυχαναλυτικά μυθιστορήματα". Είναι, αν μπορεί να σταθεί στο μυθιστόρημα η χρήση όρων από άλλο είδος, ένα "λυρικό" πεζό που καθοδηγεί την ψυχολογία παρά καθοδηγείται απ' αυτήν. Ο ατομικός μύθος της ηρωίδας, της Ελένης, υποστυλώνεται σε μιαν ασταθή ισορροπία από δύο μόνο πρόσωπα, συν ένα "σχεδόν δικό της σπίτι", συν μια παιδική ηλικία που ίσως δεν υπήρξε, που εν πάση περιπτώσει δεν θυμάται. Και τα δύο πρόσωπα, μάνα και πατέρας, φευγάτα, είτε με τον ένα είτε με τον άλλο τρόπο: την απόδραση, το θάνατο ή την αξεπέραστη θλίψη, το σβησμένο βλέμμα, τη "φυσική φθίνουσα πορεία"…”

Η συγγραφέας για το μυθιστόρημα:

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου, για τις προυποθέσεις κάτω από τις οποίες γράφτηκε ο “Έρως φαρμακοποιός”, θα μας πει:

“Άλλες εποχές, άλλες καταστάσεις. Τρομάζω να το ξαναδιαβάσω. Ένας επιπλέον λόγος είναι ότι δυο σημαντικά πρόσωπα που έγραψαν γιαυτό το βιβλίο, ο Μάριος Μαρκίδης και η Μαργαρίτα Καραπάνου, δεν είναι πια εδώ. Ο,τι έγραψαν με διακινεί βαθιά, αλλά και το βιβλίο αυτό με τρομάζει. Ίσως είναι το πιο σκοτεινό από όλα μου τα βιβλία. Νεώτερη κατά δεκαπέντε τότε χρόνια ίσως είχα πιο θάρρος, θράσος?, να διαπραγματευτώ την αρρώστια, την κατάρρευση, την άνοια, την εγκατάλειψη όχι μόνο των ψυχικών, αλλά και των σωματικών δυνάμεων. Ο πατέρας της Ελένης πάσχει από άνοια. Η μητέρα έχει εδώ και καιρό φύγει. Όμως η Ελένη θέλει να ζήσει, να ερωτευτεί, να αντιτάξει τον έρωτα στο θάνατο, τον πόθο, στην παρακμή, στην απουσία”.

Τώρα, για το κατά πόσο είναι ο έρωτας- φαρμακοποιός στις μέρες μας, η συγγραφέας, αποκωδικοποιεί. Και το συνδέει με την εποχή, αποδεικνύοντας το ότι, τελικά, η λογοτεχνία, δεν γίνεται παρά να ανήκει στο μέλλον:

“Ο έρωτας φαρμακοποιός είναι και μια κυριολεξία. Η Ελένη ερωτεύεται παράφορα τον Δημήτριο , τον φαρμακοποιό της γειτονιάς της. Το φάρμακο είναι δηλητήριο μαζί και γιατρειά. Ανέκαθεν αυτό που προτάσσεται ως γιατρειά ενδέχεται να είναι και αυτό που μας οδηγεί στο θάνατο. Η αναλογία με ότι συμβαίνει στην μνημονιακή πολυπαθή χώρα μας είναι νομίζω εμφανής. Πάμε να σωθούμε και βυθιζόμαστε κάθε τόσο και σε μεγαλύτερη απόγνωση….”

Αλλά “Το μέλλον ανήκει στην έκπληξη”, όπως παρηγορητικά με το τελευταίο της δοκιμιακό βιβλίο ήδη μας έχει πει. Αυτό που μένει για μας διευκρινίσει είναι αν και ο έρωτας είναι έκπληξη κι αν μάς αφορά όλους:

‘’To love is nothing, to be loved is something, to love and beloved Is everything’’ O Σαίξπηρ επιμένει διαχρονικά να είναι πατέρας της σκέψης και των συναισθημάτων μας, Κι εμείς ριγμένοι –εδώ- σε αυτούς τους σκοτεινούς καιρούς παλεύουμε ανάμεσα στο τίποτα και στα πάντα. Αλίμονο όμως αν τα παρατήσουμε. Οι δραματικοί καιροί είναι και οι πιο ενδιαφέροντες. Άλλωστε το πιστεύω ακράδαντα, αλίμονο μου αν δεν το πίστευα, ‘’το μέλλον ανήκει στην έκπληξη”.

Η συγγραφέας:

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης και ειδικεύτηκε στην Κλινική Ψυχολογία. Eίναι καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

Έχει εκδώσει τα επιστημονικά έργα και δοκίμια: “Σχιζοφρένεια και φόνος (Αναζητώντας τον χαμένο παράδεισο)”, “Μυθολογίες βίας και καταστολής”, “Ο μύθος του επικίνδυνου ψυχασθενή”, “Ψυχολογικά, Ψυχο-λογικά (Οι παγίδες του αυτονόητου)”, “Η ψυχολογία στην Ελλάδα σήμερα”, “Στην άλλη όχθη” (επιμ.) και “Μήπως;” (διάλογοι με τη Μαργαρίτα Καραπάνου). Επίσης το παραμύθι “Η νεράιδα της Γης” (με εικονογράφηση του Αλέξη Κυριτσόπουλου).

Από τις Εκδόσεις “Καστανιώτη” κυκλοφορούν τα μυθιστορήματά της “Η κόρη της Ανθής Αλκαίου”, “Έρως φαρμακοποιός”, “Ονειρεύτηκα πως είμαι καλά”, “Εγώ, η Μάρθα Φρόυντ” και “Tο χάρισμα της Bέρθας” (υποψήφιο για το Βραβείο Αναγνωστών 2010 του ΕΚΕΒΙ), η νουβέλα” Όλα τα ναι του κόσμου”, καθώς και τα βιβλία “Ψυχολογία της καθημερινής ζωής (Η κουλτούρα του εφήμερου)”, “Η ψυχή στη χώρα των πραγμάτων”, “Δε μ’ αγαπάς. Μ’ αγαπάς (Τα παράξενα της μητρικής αγάπης – Τα γράμματα της Μαργαρίτας Λυμπεράκη στην κόρη της Μαργαρίτα Καραπάνου)” και “Το μέλλον ανήκει στην έκπληξη (34 σχόλια για την κρίση και ένα υστερόγραφο)”.

Δημοσιεύθηκε την Κυριακή 6 Νοεμβρίου 2011 στο Έθνος της Κυριακής

Ό,τι ξέραμε και αναγνωρίζαμε ως δικό μας φαντάζει πια ξένο...

2011-10-24T17:32:00.000+03:00

“'Οσες φορές αντέξεις” της Αμάντα Μιχαλοπούλου

Δημοσιεύθηκε στο Έθνος της Κυριακής (23 Οκτ. 2011)

“Ύστερα από μια ιλιγγιώδη ερωτική εβδομάδα που περνά στην Αθήνα με έναν Τσέχο τουριστικό πράκτορα, η ηρωίδα ξεκινά μιαν ατέλειωτη περιπλάνηση σε διάφορες ευρωπαικές πόλεις προκειμένου να τον βρει: Πράγα, Μόναχο, Γενεύη, Μαδέρα είναι οι σταθμοί της σε αυτή τη διαδρομή, στην οποία η ηρωίδα θα διαπιστώσει ότι αυτό που εν τέλει ψάχνει δεν είναι η φευγαλέα μορφή του αγαπημένου της, το ζητούμενο αντιθέτως φαίνεται να είναι η ίδια η περιπλάνηση...” έγραφε για το μυθιστόρημα “Όσες φορές αντέξεις” της Αμάντας Μιχαλοπούλου η Ελισσάβετ Κοτζιά όταν πρωτοκυκλοφόρησε το 1998 κι η συγγραφέας έχει πολλές φορές αλλάξει από τότε, παραμένοντας στα βασικά και ουσιαστικά της η ίδια.

Το ιδιαίτερο ύφος της, το καυστικό χιούμορ, η εσωτερική και εξωτερική έννοια της Περιπλάνησης, η ταυτότητα, η διεισδυτική οξυδέρκεια και η αφηγηματική της δεινότητα, εξακολουθούν να υφίστανται, να εξελίσσονται και να ξεπερνούν τα... χωρικά ύδατα, αποδεικνύοντας ότι στα βασικά, τα ανθρώπινα πάθη και λάθη, πέρα από γεωγραφικά, γλωσσικά και πολιτιστικά σύνορα και εμπόδια, παραμένουν ουσιαστικά τα ίδια.

Για το μυθιστόρημα, “'Οσες φορές αντέξεις”, θα πει η συγγραφέας: “Ο τίτλος του θα μπορούσε να είναι ένα επίκαιρο σύνθημα στην Ελλάδα του Μνημονίου, η πλοκή επίσης: η ηρωίδα, μια απολυμένη υπάλληλος της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, αλυσοδένεται με τους υπόλοιπους απολυμένους συναδέλφους της έξω από το Υπουργείο Προεδρίας. Κι αφήνει τους δρόμους και τις πορείες για τον έρωτα του Ιβο, ενός μυστηριώδους Τσέχου που μιλάει σπαστά Γερμανικά και μοιάζει με τον Φράντς Κάφκα. Τον ακολουθεί από την πλατεία Ομονοίας ως την Πράγα και το Μόναχο, κι από εκεί στη Γενεύη και στη Μαδέρα, το νοτιότερο άκρο της Ευρώπης. Η παθιασμένη ερωτική τους ιστορία διαβάζεται και ως αλληγορία της νεοελληνικής προσδοκίας από την Ευρώπη, της συλλογικής μας, ερωτικής σχεδόν, εμμονής με την ευρωπαική ολοκλήρωση. Τώρα που το σκέφτομαι ο όρος “ολοκλήρωση” παραπέμπει ευθέως στην ερωτική πράξη και στη δεκαετία του '90 η “ενωμένη” Ευρώπη ήταν για τους Έλληνες το πιο ισχυρό αφροδισιακό- το απόλυτο όνειρο οικονομικής και κοινωνικής αναβάθμισης. Το ζοφερό ειδύλλιο της ηρωίδας μου με τον Ιβο αποδείχτηκε προφητικό. Η Ευρώπη δεν είναι μικρή, όπως μας έμαθαν. Είναι αχανής, γεμάτη από ταυτότητες που συγκρούονται λυσσαλέα”.

Η Αμάντα Μιχαλοπούλου πρωτομπήκε στη ζωή μας με ένα βραβείο σε διαγωνισμό διηγήματος του περιοδικού “Ρεύματα” και η συλλογή που ακολούθησε το 1994 μας υπενθύμιζε εκείνο που όλοι ξεχνούσαμε πως 'Έξω η ζωή είναι πολύχρωμη”, με την συγγραφική της συνέχεια να παραμένει το ίδιο δυνατή και ενθουσιώδης. Το πρώτο της μυθιστόρημα “Γιάντες” το 1996 απέσπασε το Βραβείο Μυθιστορήματος του περιοδικού “Διαβάζω”. Ακολουθούν τα μυθιστορήματα “Παλιόκαιρος” (2001), “Γιατί σκότωσα την καλύτερή μου φίλη” (2003), “Θα ήθελα” (2005) για το οποίο της απονεμήθηκε το Βραβείο Διεθνούς Λογοτεχνίας του Αμερικανικού Ομοσπονδιακού Ιδρύματος Τεχνών και υπήρξε υποψήφιο για το βραβείο Best Book in Translation του Πανεπιστημίου του Ρότσεστερ, η συμμετοχή της στο “Ερωτικό των τεσσάρων”, τα μυθιστορήματα “Πριγκίπισσα Σαύρα” (2007), “Πώς να κρυφτείς” (2010), η συμμετοχή της στα “Ελληνικά εγκλήματα” (2008 και 2011), τα παιδικά βιβλία “Η εγγονή του Αι- Βασίλη” (2007), “Η εγγονή του Αι- Βασίλη και τα μπισκότα της αγάπης” (2009) και “Η εγγονή του Αι- Βασίλη και η εξαφάνιση των ξωτικών” (2011), όλα από τις εκδόσεις “Καστανιώτη”. Η σειρά “Οικογενειακή Πινακοθήκη”, επίσης, φέρει την υπογραφή της, καθώς και “Το σπίτι που πετάει”.

Έργα της έχουν μεταφραστεί σε εννιά γλώσσες δικαιώνοντας όσον αφορά το σύνολο του έργου της αυτά που έγραφε το 1997 για το “Γιάντες” η Σώτη Τριανταφύλλου: “το μυθιστόρημα μοιάζει γραμμένο από κάποιον που διασχίζει τον κόσμο, τις γλώσσες, τις κουλτούρες και τις εποχές”.

“Με απασχολούσαν ανέκαθεν τα ζητήματα ταυτότητας: ποιοι είμαστε και πώς μάς διαμορφώνουν οι προσδοκίες των άλλων γύρω μας, ατομικά και συλλογικά”- υποστηρίζει η Αμάντα Μιχαλοπούλου. -“Αυτό που με ενδιαφέρει μυθοπλαστικά είναι κατά πόσο ο τρόπος που μάς μεγαλώνουν επηρεάζει τον χαρακτήρα μας και αντικατοπτρίζεται στη συλλογική μας συνείδηση. Τι σημαίνει δηλαδή να είσαι Έλληνας σήμερα, ή Ευρωπαίος. Ζούμε σε μια εποχή που οι ταυτότητες αλλάζουν άρδην ξανά. Ό,τι ξέραμε και αναγνωρίζαμε ως δικό μας φαντάζει πια ξένο”.

Η λογοτεχνία, κατά τη γνώμη της “άσκηση στη δυνατότητα, στην πιθανότητα- και γι αυτό ένα είδος σωτηρίας. Διαβάζουμε για ήρωες που μάς μοιάζουν, ή που δεν μάς μοιάζουν καθόλου, γινόμαστε πιο διαλλακτικοί και καταλαβαίνουμε καλύτερα τον κόσμο. Σαν ηθοποιοί ζούμε στο πετσί του ενός ή του άλλου ήρωα, της μιας ή της άλλης ενδύναμης κατάστασης. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο μάθημα δημοκρατίας”, υποστηρίζει.

Αλλά και με το πλέον πρόσφατό της μυθιστόρημα “Πώς να κρυφτείς”, αυτό ακριβώς η Αμάντα Μιχαλοπούλου μάς υπενθυμίζει: “Στο “Πώς να κρυφτείς”, ο Στέφανος, δάσκαλος στο Ελληνικό Σχολείο του Βερολίνου, αναμετριέται με το σκοτεινό μυστικό της παιδικής του ηλικίας. Την απαγωγή του από ένα ζευγάρι Γερμανών που είχαν χάσει το παιδί τους, τη γερμανική του ανατροφή και την επιστροφή του στην Ελλάδα, στα χρόνια της εφηβείας. Με το μετεωρισμό του ανάμεσα σε δύο χώρες προσπάθησα να περιγράψω το αίσθημα κάθε ανθρώπου που αναζητά την αλήθεια, την ταυτότητα, την έννοια της πατρίδας μέσα του”.

Η Νεφέλη στο νησί του Παντός

2011-10-08T16:55:00.002+03:00

Με τις κούκλες της και μέσα από τις ζωγραφιές της η Νεφέλη ταξιδεύει παντού। Από τη Χώρα του Ποτέ ως το Νησί του Παντός। Εκεί, συναντά τους ήρωες των παραμυθιών, παίζει και ανακαλύπτει τον Αχιλλέα και την δική της καλή νεράιδα, ανεβαίνει βουνά, σχεδιάζει κι αλλάζει μαζί τους το μέλλον। Γιατί το Θαύμα της Τέχνης κάνει ως και αυτά τα γοβάκια της Σταχτοπούτας αληθινά।
Ένα παραμυθένιο ταξίδι στις ιστορίες, στο χρόνο και στα ζωγραφισμένα μας όνειρα, που επαληθεύονται πάντα। Αρκεί να τα πιστέψουμε εμείς!
Μια ιστορία που αφιερώνεται στη Νεφέλη, την εικονογράφησε μαγικά ο Θανάσης Τσίτσικας και κυκλοφόρησε μόλις από τις εκδόσεις Ψυχογιός।

Γράφω για να βρίσκω αιτίες να ζω

2011-09-19T16:51:00.000+03:00

Στο εργαστήρι του συγγραφέα: ΓΙΑΝΝΗΣ ΞΑΝΘΟΥΛΗΣ

Έγινε συγγραφέας “από ένα στοίχημα” και από “το σύνδρομο διασκεδαστή” που τον κατείχε. Επειδή είχαν πάντα μεταμεσονύκτιους επισκέπτες και επιθυμούσε να γράψει κάτι μεγάλο, για να τους κρατά ξύπνιους, σαν την Χαλιμά.

Ε κάπως έτσι ο Γιάννης Ξανθούλης έγραψε πάνω από είκοσι βιβλία. Μυθιστορήματα, θεατρικά έργα για παιδιά, θέατρο και ταξιδιωτικά.

Το εργαστήρι- διαμέρισμά του στο Κέντρο της Αθήνας, διαθέτει ό,τι αγαπά. Το ιστορικό κέντρο που λάτρεψε όταν ήρθε από την Αλεξανδρούπολη με τη μία, βιβλία, μολύβια, μελάνια, φωτογραφίες και πίνακες ζωγραφικής. Τις ιστορίες του βασικά που αιωρούνται κάπου εκεί γύρω, παντού: “Για μένα τα βιβλία, οι ιστορίες μου και η ήρωές μου αποτελούν… ίσως το μοναδικό μέσον επικοινωνίας. Είναι το… κινητό μου, ο υπολογιστής μου, το αυτοκίνητο, όλα όσα πεισματικά αρνούμαι να υιοθετήσω από μια έμφυτη περιφρόνηση στα τεχνολογικά θαύματα. Χωρίς να σημαίνει ότι φλέγομαι για επικοινωνία, βρήκα μέσω γραφής μια δικαιολογία να ψευτοσυντηρώ την κοινωνικότητά μου. Ακούγεται ψεύτικο αλλά είναι… αληθινό”, αποκαλύπτει και μας αφήνει άναυδους όσους γνωρίζουμε εκείνο το-κοκαλάκι-της-νυχτερίδας, που διαθέτει στην επικοινωνία. Την ικανότητά του, κυριολεκτικά, να μαγεύει ως αφηγητής το κοινό.

“Στο μυθιστόρημα – επιμένει- οδηγήθηκα ενστικτωδώς, κατάπληκτος πόσο αποκαλυπτικές μπορούσαν να είναι οι λέξεις με προορισμό την ανάγνωση”.

Τα παιδικά του χρόνια, διάσπαρτα, σε όλα του τα βιβλία, αλλά και στο “Μενού των φαντασμάτων” που είναι και το κατ' εξοχήν αυτοβιογραφικό. Και μια σπαρακτική μνήμη συναισθημάτων, με το γνωστό του ξανθούλειο φλέγμα κι εκείνη την υπέροχη ειρωνεία:

“Ήταν η πιο δημιουργική περίοδος της φαντασίας μου, η πιο αντικειμενικά αμείλικτη. Παρακολουθούσα ψύχραιμα τη ζωή και το θάνατο, δυσπιστούσα στα καμώματα των μεγάλων, αγανακτούσα που δεν ανήκα στην ταχυδακτυλουργικού ήθους οικογένεια του Χριστού, αξιολογούσα λεπτομερειακά τις ώρες, τις εποχές...”

Κι όσο για εκείνο το “αυτοβιογραφικό”, “Αυτοβιογραφικό είναι το συναίσθημα, που διοχετεύω στα πρόσωπα κάποιες φορές, και η ηδονοβλεπτική μου συμπεριφορά σε σχέση με τα πάθη τους. Αυτοβιογραφική είναι η χρονογραφική περιγραφή και η αρωματική της γεωγραφία. Έχοντας ακόμη την αίσθηση – ψευδαίσθηση πως οι συγγραφείς είναι μεσίτες για την αθανασία, περιγράφω άτομα που γνώρισα και δεν θέλω να ξεχαστούν με το πέρασμα του χρόνου, εγκλωβίζοντάς τα σε μια ιστορία. Πρόκειται για ανόητη παρηγοριά αλλά το κάνω απολύτως συνειδητά. Το έκανα όσο μ’ έπαιρνε και στον ”Θείο Τάκη”.

Γράφει εύκολα, το ύφος του, εκείνο το γνωστό και ιδιαίτερο, περίτεχνο εν τέλει κι ας μοιάζει προφορικό. Αυτοσαρκασμός, ευστροφία και χιούμορ σχεδόν μαύρο κάποιες φορές, της ζωής οι αδιάκοπες φάρσες και ανατροπές, ειδικά στο τελευταίο του που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις “Τόπος”, “Δεσποινίς Πελαγία”:

“Το χιούμορ είναι η ηχώ του δράματος μεταλλαγμένη, διευκρινίζει. Στη ζωή μου υπάρχει αφθονία τέτοιας παρήχησης. Μου αρέσει να τσαλακώνω την σοβαροφάνεια της πραγματικότητας έχοντας κανόνα ότι ο κόσμος είναι αντίφαση και παραλογισμός. Τελικά, νομίζω, ότι το χιούμορ είναι συνυφασμένο με το αμυντικό σύστημα του οργανισμού. Δυστυχώς μπορεί να έχω χιούμορ αλλά έχω και χοληστερίνη. Άλλοι πάλι ακριβώς το αντίθετο…”

“Συλλέκτης ενοχών” όπως αναγνωρίζει, “Γράφω – εξομολογείται- για να βρίσκω αιτίες να ζω. Οι αιτίες στην προφορική τους μορφή δεν με καλύπτουν. Στο χαρτί δεσμεύομαι κατά κάποιο τρόπο και βαυκαλίζομαι ότι κάνω κάτι χρήσιμο, συνθέτοντας μπουκέτα επινοήσεων”.

ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ

“Τα “καλά” βιβλία ήταν πάντα με σκληρό εξώφυλλο. Τα άλλα τα θεωρούσαμε του πεταματού, εκτός από τα κλασσικά εικονογραφημένα. Μου άρεσαν οι Αδελφοί Γκριμ και ο Άντερσεν, που διαισθανόμουν ότι ήταν αντιπαιδαγωγικοί συγγραφείς. Απ' τον Άντερσεν με συγκινούσε η “βασίλισσα του χιονιού”, που κρατούσε τον μικρό ήρωα στο παγωμένο μπλε της βασίλειο, αντάξιο του δωματίου “υποδοχής” του σπιτιού μας, που ήταν βορινό και σπάνια θερμαινόταν. Απ' τον Ιούλιο Βερν διασκεδάζω με το “Καίσαρ Κασκαμπέλ”. Πάνω απ' όλα ταυτιζόμουν με τους “Άθλιους” του Ουγκώ. Υπήρχε όμως κι ένα “αστραπιαίο” βαλκανικό παραμύθι που με προβλημάτιζε με τη φρίκη του. “Η Γιλού”. Έτσι ονομαζόταν. Η Γιλού, λοιπόν, υπήρξε τόσο κακιά κι ελεεινή, που μόλις γεννήθηκε κατασπάραξε τη μάνα της και την έφαγε!... Σκέψου!”

ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΜΜΟΝΕΣ

Αναγνωρίζει πως γράφουμε για τις εμμονές μας. Η βαριά σκιά είναι εκείνη που δημιουργεί έργο και καθορίζει την γραφή:

“Άθελά μας γράφουμε για τις εμμονές μας, ακόμη κι όταν ορκιζόμαστε ότι αλλάξαμε πλώρη”, αποκαλύπτει. “Τριγυρνώ πολλά χρόνια στα ίδια τοπία, φωτισμένα διαφορετικά, οι ήρωές μου βυθίζονται σε ωκεανούς με γλυκό νερό που μυρίζει αλάτι. Παίζω μαζί τους, τους μεταχειρίζομαι με αδεξιότητα Θεού, τους αγαπώ σαδιστικά και συμπάσχω με τις αγωνίες τους. Στήνω δηλαδή κανονικά παγίδες στον εαυτό μου. Αυτό είναι όλο. Για άλλοθι έχω την πεποίθηση πως το πειραματόζωο είμαι εγώ. Είναι αρκετά κομπλικέ υπόθεση”. Γι' αυτό κι εκείνη η φράση “μνήμη μίλησε” που χρησιμοποίησε κατά κόρον: “Να που φτάσαμε στον αγαπητό Ναμπόκοβ. Το θέμα μας είναι αν θα ‘πρεπε να μιλά ή όχι. Αν θα ‘πρεπε να είμαστε φειδωλοί στο δημόσιο γύμνωμα προς χάριν τίνος; Αν θα ‘πρεπε να αποσπούμε τη μνήμη απ’ την ιδιωτική της σιωπή. Για τον περισσότερο κόσμο ευτυχώς δεν υφίσταται λόγος. Οι συγγραφείς όμως είθισται να εκβιάζουν πρόθυμα τη μνήμη τους μεγεθύνοντας τις εντυπώσεις κάποιων στιγμών με επιχειρηματολογία ειλικρίνειας. Λες και η ειλικρίνεια ποιεί συγγραφικό ήθος. Τέλος πάντων, ας πούμε ότι είναι έτσι”.

Λεζάντες:

Μολύβια, κοντύλια, μεγάλη αδυναμία.
Ανάπαυλα. Εδώ μέσα, εξάλλου, ο Γιάννης Ξανθούλης περνά ώρες πολλές.
Τα χειρόγραφα που λατρεύει.
Και οι φωτό, επίσης.
Το γραφείο και... πανοραμικά.

Μότο:

“Γράφω για να βρίσκω αιτίες να ζω. Οι αιτίες στην προφορική τους μορφή δεν με καλύπτουν. Στο χαρτί δεσμεύομαι κατά κάποιο τρόπο και βαυκαλίζομαι ότι κάνω κάτι χρήσιμο, συνθέτοντας μπουκέτα επινοήσεων”.

Δημοσιεύθηκε στο Έθνος της Κυριακής

Το ποίημα είναι, κατά βάθος, το αυθεντικότερο, το δραστικότερο πρόσωπό μας

2011-08-24T15:28:00.004+03:00

Μανώλης Πρατικάκης

Η συνέντευξη δημοσιεύεται στο Index

Αναγνωρίζοντας ότι “το ποίημα είναι, κατά βάθος, το αυθεντικότερο, το δραστικότερο πρόσωπό μας”, “υλικό ονείρων”, “κόσμος” αφ' εαυτού του, ο άνθρωπος που έγινε ψυχίατρος από τον Ντοστογιέφσκι και ποιητής από την θάλασσα του Λυβικού που τον ανάθρεψε, δέχθηκε να ξανακάνει μαζί μας τα βασικά βήματα της ζωής του। Ανακαλώντας εικόνες, αρώματα, φράσεις, λησμονημένες εμπειρίες και επιθυμίες που τον έφεραν – μετά από Κρατικά Βραβεία και πάνω από δέκα ποιητικές συλλογές- στα “Αφηγήματα ενός Ψυχιάτρου”

Κατόπιν τούτου θα μπορούσαμε να πούμε ότι αντιστρέφοντας κάπως τα δεδομένα επιδιώξαμε και τελικά βρέθηκε ένας ψυχίατρος- ποιητής στο ντιβάνι του ψυχαναλυτή. Πρόθυμος να απαντήσει σε όλα. Να αναζητήσει τραύματα και οράματα, εφόσον “Κάθε μου τραύμα ένας καινούργιος οφθαλμός”.

Το αποτέλεσμα, ο πιο αποκαλυπτικός, ποιητικός κι ανθρώπινος, μαγεμένος και μαγικός Μανόλης Πρατικάκης.

Τι είναι εκείνο κ. Πρατικάκη που κάνει τελικά ένα ψυχίατρο ποιητή;

Είναι δύσκολο να απαντηθεί ένα τέτοιο ερώτημα. Γιατί πρωτίστως πρέπει να υπάρχει η συναισθηματική θερμοκρασία, ο τρόπος που βλέπουμε τον κόσμο και προσπαθούμε να τον ερμηνεύσουμε αξιακά. Εργαλειακά, με νοησιαρχία, ή στο κάθε τι να βλέπουμε πως υπάρχει μια αύρα ενός παράλληλου άλλου. Ένα παλιό ψήγμα ονείρου. Μια ουτοπική νότα που υπονομεύει τα «συντελεσμένα» που αρνείται το Είναι γιατί βλέπει τον κόσμο ως ένα διαρκές γίγνεσθαι. Ο ποιητής θέλει να βγάλει το φυτίλι από μια πέτρα ή έναν σπινθήρα που είναι το κρυμμένο άστρο του.

Όταν υπάρχει αυτή η υποδομή η ψυχιατρική, καθώς φωτίζει σκοτεινές περιοχές του ανθρώπινου ψυχισμού, απωθημένους φόβους, ενοχές, λησμονημένες τραυματικές εμπειρίες, ξεχασμένες ματαιώσεις, ένα τέλος πάντων υλικό έντονα φορτισμένο και άγνωστο, που συχνά ανεβάζει ένα λεπτό ηθικό μαρτύριο, άγνωστης προέλευσης, αλλάζει η εικόνα που είχαμε για τον εαυτό μας, απαλλασσόμαστε από συγκαλήψεις και νοσηρές άμυνες και η εικόνα του εαυτού μας γίνεται πιο γνήσια και αυθεντική. Αυτό το ασυνείδητο υλικό που έρχεται στο φως είναι ιδιαίτερα χρήσιμο ως ποιητική ύλη. Είναι ένας άγνωστος ορυκτός πλούτος, που, γνωρίζοντάς τον μας μεταμορφώνει και παράλληλα ζητά να μπει σε μια αισθητική τάξη. Να αποκτήσει ρυθμό να μας κάνει να δούμε την έκπληξη ή τον θρίαμβο που κρύβει το ευτελές ή το τετριμμένο. Η ψυχιατρική λοιπόν από μόνη της δεν μπορεί να κάνει κάποιον ποιητή. Αλλά να δώσει βάθος αποκαλυπτικό και ευρύτητα στην εποπτεία του ορόντος νου.

Γεννηθήκατε στο Μύρτος, χωριό του Λιβυκού πελάγους, ποιόν μήνα; Η πρώτη εικόνα της ζωής.

Το πατρικό μου σπίτι ήταν χτισμένο πάνω στη θάλασσα του Λιβυκού. Η θάλασσα μπαινόβγαινε στο παιδικό μας δωμάτιο και τη μικρή αυλή. Γι’ αυτό αν θυμάστε η Παραλοϊσμένη αρχίζει: «Στο σπίτι πέφτανε τα κύματα. Στο σπίτι μπαίνανε τα φύκια κάτω απ’ το κρεβάτι. Κι ως τον ύπνο^. κι ως τα όνειρα μια θάλασσα.» Κάθε πρωΐ η Μητέρα μου έβγαζε τους σωρούς την άμμο και τα φύκια με μια σκούπα από βούρλα του ποταμού. Γεννήθηκα 6 Σεπτεμβρίου. Η πρώτη εικόνα: Ανοίγοντας την πόρτα και παράθυρο να βλέπω τη θάλασσα ν’ αστράφτει σαν αιωνιότητα. Να λαμπυρίζει από χιλιάδες «καθρεφτάκια» κι εκεί να λικνίζονται ψαρόβαρκες και σφουγγαράδικα από την Κάλυμνο με υπέροχα λεπτά σκαριά σαν τριήρεις.

16 ποιητικές συλλογές. Η πρώτη; Πως είναι όταν έρχεται το ποίημα. Το πρώτο

Η πρώτη, πρέπει να σας αποκαλύψω, αν δεν το ξέρετε, είναι σαν πρόωρο παιδί. Ένα πρωτόλειο που παρασιωπώ. Λέγεται «θαλασσινές φωνές». Είναι τα πρώτα άγουρα ποιητικά σκιρτήματα ενός νέου που δεν έχει διαβάσει απολύτως τίποτα. Το πρώτο ποίημα που γράφτηκε λέγεται «το νησί της αβύσσου» Όταν έρχεται το ποίημα πηγαία είναι σαν μια διανοητική αύρα. Σαν αόριστη μουσική που αποκτά υπόσταση, την παρτιτούρα. Σαν πέτρες που ξαφνικά μπαίνουν σε τάξη και χτίζεται ο τοίχος του κειμένου.

Τι ήταν εκείνο που σας έκανε να πείτε, “εγώ θ’ ακολουθήσω την ψυχιατρική”;

Το ανειρήνευτο πνεύμα μου, από κάποια περίοδο και μετά. Ίσως τα αντιφατικά παιδικά μου βιώματα: παραδείσιος χώρος του Λιβυκού από τη μια και ένας καμένος ερειπωμένος μετακατοχικός κόσμος από την άλλη. Το θαύμα και ο θάνατος. Ίσως μια θεία μου, που «παραληρούσε» από εγκεφαλικό τύφο, και μες στο παραλήρημά της έλεγε φωτεινές ανομολόγητες κουβέντες, χωρίς λογοκρισία, όταν ήμουν 3-4 ετών και έβλεπα με δέος «τις σκηνές» από το παράθυρο, μαζί με πολύ κόσμο. Αλλά περισσότερο η ανάγκη μου να κατέβω κάτω από το φαίνεσθαι. Στους ασυνείδητους μηχανισμούς που μας προσδιορίζουν, και φωτίζουν τις αυταπάτες μας και εξιδανικεύουν ανοήτως την εικόνα μας. Επίσης τα έργα του Ντοστογιέφσκι άσκησαν μια τεράστια γοητεία πάνω μου. Θεωρώ ότι είναι ο πρώτος μεγάλος ψυχαναλυτής.

«Η Συμφωνία της Ίασης», η ποίηση κ. Πρατικάκη, είναι Ιαματική;

Ασφαλώς θα αναφέρεστε στο σημερινό έργο που δημιούργησε ο μεγάλος μας συνθέτης Γιάννης Μαρκόπουλος, πάνω στην ποίησή μου (εναρμονίζοντας Ήχο και Λόγο με εμπνευσμένο μεγαλόπνοο τρόπο) που ανέβηκε στο Μέγαρο Μουσικής. Ναι, κατά κάποιον τρόπο πιστεύω πως είναι για το μυημένο κοινό. Θα σας αναφέρω μια μικρή εμπειρία. Πριν χρόνια έλαβα ένα βάζο με πέτρες από τη Σάμο, και μια λεία επίπεδη πέτρα, που έγραφε πάνω ένα στίχο μου, με σινική μελάνι, που έλεγε: «Κάθε μου τραύμα ένας καινούργιος οφθαλμός».

Όλα αυτά από μια άγνωστη καθηγήτρια, που κάτω από το βάρος τραυματικών οικογενειακών εμπειριών είχε αποφασίσει να αυτοκτονήσει όπως μου έγραψε σε μακροσκελές γράμμα. Και όταν διάβασε τον παραπάνω στίχο άλλαξε γνώμη. Ήθελε από κάπου να πιαστεί. Και βρήκε αυτήν την αισιόδοξη σανίδα. Σήμερα διδάσκει και είναι ευτυχισμένη.

Γενικά η ποίηση, ακόμα και η απαισιόδοξη, όπως και η μουσική, κρούει χορδές και πιστεύω ξυπνάει αρμονία^. κάποια χαμένη παιδική αθωότητα. Στερείται ιδιοτέλειας. Είναι γλωσσικά ανυπάκουη. Περνά πράγματα καθημερινά, πληκτικά, σε μια αισθητική τάξη. Ένα ασήμαντο γεγονός μπορεί ν’ αποκτήσει οικουμενικότητα. Ή χτίζει μια ουτοπική ήπειρο, όπως τα όνειρα, που δεν είναι άσχετα από την πραγματική μας ζωή.

Ο ποιητής, δηλ. ψυχικά σώζεται απριόρι; Γιατί γνωρίζουμε ποιητές που έχουν καταστραφεί; Γιατί υπάρχει αυτοκαταστροφικότητα;

Σε καμιά περίπτωση δεν σώζεται ψυχικά και μάλιστα a priori. Αντιθέτως πιστεύω ότι είναι πιο ευάλωτος από τον κοινό μέσο άνθρωπο, και περισσότερο από τον πρακτικό άνθρωπο τον αφομοιωμένο απόλυτα στο σύστημα, το οποίο υπηρετεί ενσυνείδητα και αποτελεί χωρίς να το ξέρει γρανάζι του. Είναι σαν να έχει πάρει μια χρόνια δόση αναισθητικού, σαν άμυνα από τα τόσα γύρω του δεινά. Αντίθετα ο ποιητής συμμετέχει, έστω και μόνο συναισθηματικά, στα δρώμενα, στα κοινωνικά και υπαρξιακά αδιέξοδα, στη βαρβαρότητα, τον κυνισμό, την μοναξιά, την απώλειά της επαφής και την αποξένωση. Επίσης διαθέτει πιο αυστηρό Υπερεγώ (συνειδησιακό έλεγχο δηλ.), που σημαίνει τύψεις, ενοχές, αυτομομφές. Έχει μεγαλύτερη αυτοσυνειδησία για την μηδαμινότητά του, την αδυναμία του. Στέκεται, μπροστά στην ύπαρξη και το εφήμερο, με τρόμο, με δέος, γιατί εκτός των άλλων έχει πολλά ναρκισσιστικά στοιχεία. Είναι πιο τρωτός. Και συχνά είναι πιο έντονη εκείνη η παράδοξη απέχθεια που έχουμε για τον εαυτό μας.

Ένας ψυχίατρος είναι από χέρι σωσμένος; Υπάρχουν για σας γρίφοι ζωής, όσον αφορά τη δική σας

Εδώ τα πράγματα μπλέκονται λίγο, κυρία Γκίκα γιατί τυχαίνει να είμαι και ποιητής και ψυχίατρος. Και όλα όσα είπα για τους ποιητές ισχύουν στο ακέραιο και για τη δική μου περίπτωση. Ούτε ο ψυχίατρος είναι από χέρι σωσμένος, όταν μάλιστα τυχαίνει να συγκατοικεί με τον ποιητή. Αυτή η συνύπαρξη δημιουργεί μεγάλη φόρτιση, σπινθήρες, καυτή λάβα που χρειάζεται σωστή διαχείριση και οργάνωση. Εδώ θάλεγα πως η ψυχιατρική συχνά δρα ψυχοθεραπευτικά, στον μεγάλο ασθενή, που είναι ο ποιητής, όπως έχει λεχτεί. Γιατί ερμηνεύει, διαλύει, φωτίζει, αποκαλύπτει π.χ. ότι ένα λεπτό ηθικό μαρτύριο, οφείλεται συχνά σε έναν φανταστικό φόβο. Κάνει πιο οικείο τον φόβο, ελέγχει καλλίτερα τις παρορμήσεις, την άκρατη επιθετικότητα. Ξέρει πως από τις εκατό φορές που θυμώνουμε με κάποιον στην πραγματικότητα θυμώνουμε με τον εαυτό μας. Πως τα συμπλέγματα, τις μικρότητές μας, τις ματαιώσεις και τις αποτυχίες μας τα βιώνουν όλοι οι άνθρωποι. Ξέρει πως όλοι είναι τρωτοί και αδύναμοι, ανεξάρτητα τι παριστάνουν. Ο χρόνος, η μοναξιά, ο φόβος του θανάτου είναι οικουμενικά και πανανθρώπινα. Ίσως ένας έμπειρος ψυχίατρος ξέρει να διαχειρίζεται με μικρότερο κόστος τις αναποδιές και τραυματικές εμπειρίες της ζωής. Αλλά για τα μεγάλα μεταφυσικά ή οντολογικά ζητήματα, θα σας απαντήσω με δύο στίχους του σπουδαίου φίλου ποιητή Ν. Καρούζου: «Τι να σου κάνουν τα βατραχοπέδιλα της επιστήμης όταν ανοίγεσαι στο πέλαγος της μεγάλης Αγωνίας»

Ποια από τις πέντε αισθήσεις θεωρείτε ότι είναι πιο αποκαλυπτική για την ανθρώπινη ψυχή. Πιο κοντά στην ποίηση;

Είναι μια δύσκολη ερώτηση. Η αφαίρεση έστω και μίας θα έμοιαζε σαν ακρωτηριασμός. Θα δημιουργούσε ένα ρήγμα στην επαφή μας με τον κόσμο. Αλλά πιστεύω ότι η όραση είναι η πιο αποκαλυπτική. Χωρίς αυτήν θα μας περιέβαλε το απόλυτο σκοτάδι. Θα μυρίζαμε θ’ ακούγαμε, θα θωπεύαμε, θα οσφριζόμασταν στα σκοτεινά. Και ο οπτικός μας φλοιός θα ήταν κενός από εικόνες. Δεν θα γνωρίζαμε τ’ αγαπημένα μας πρόσωπα. Δεν θα υπήρχε η θεμελειώδης γνώση του «Ορόντος νου» Ο Ηράκλειτος έλεγε «Αψεδέστεροι μάρτυρες ώτων, οφθαλμοί»

Η έκτη αίσθηση; Υπάρχει για την ποίηση; Για την ψυχιατρική

Θα έλεγα πως είναι μια ακόμα ανεξερεύνητη, ήπειρος. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ένα απέραντο πολύπλοκο σύμπαν που έχει διερευνηθεί ελάχιστα. Γίνονται σημαντικές έρευνες προς αυτή την κατεύθυνση. Ένα μικρό ποσοστό ανθρώπων έχει πολύ ανεπτυγμένη την έκτη αίσθηση. Θυμάμαι μια καθ’ όλα σοβαρή και αξιόπιστη κυρία που «είδε» ότι καίγεται παραλιακή καφετέρια, κοντά στο εξοχικό τους. Τηλεφώνησε και όντως καιγόταν, και μια άλλη φορά είδε γνωστό της ηλικιωμένο γλύπτη να γέρνει και να πέφτει καταγής. Πήρε αμέσως ταξί και όντως ήταν νεκρός.

Για την ποίηση δεν ξέρω αν υπάρχει έκτη αίσθηση θα σας διηγηθώ όμως παρακάτω ένα περιστατικό και θα βγάλετε εσείς κ. Γκίκα τα συμπεράσματά σας. Όσο για την ψυχιατρική νομίζω ότι η μεγάλη εμπειρία, η ένταση της προσοχής στις λεπτομέρειες και η περιρρέουσα κατάσταση στην όλη εικόνα του ασθενούς, είναι εκείνα τα στοιχεία που επιτρέπουν στο γιατρό να βλέπει παραπέρα. Ν’ ακούσει «τον ήχο των πλησιαζόντων γεγονότων (συμπτωμάτων) Είχα έναν τέτοιο δάσκαλο στην Παν/μιακή κλινική του Αιγινητείου.

Και μια και μιλάμε για αισθήσεις. Εικόνα που έχει για πάντα μέσα σας χαραχτεί, ο ήχος, η αφή.

Η ξαφνική εικόνα ενός τεράστιου δελφινιού που είχε ξεβράσει η θάλασσα μακριά από το χωριό, σε ηλικία τριών ετών. Τα μεγάλα τροπικά αποδημητικά πουλιά που έρχονταν κι έφευγαν με τις εποχές σε ένα παιδικό πτυσσόμενο σύμπαν. (Ακόμη φτερουγίζουν μέσα μου) Η αστραφτερή θάλασσα, ο ήλιος γεμάτος σταγόνες ν’ ανατέλλει μέσα από το πέλαγος. Τα φύκια και το αλάτι στο παιδικό δωμάτιο. Η φωνή του πατέρα μου που ανήγγειλε τηλεφωνικά από την Κρήτη, ότι φέρνουν τη Μητέρα μου στην Αθήνα βαριά άρρωστη.

Το άρωμα και ο ήχος: Οι ευωδιές του επιταφίου στον Άγιο Αντώνιο, όταν είμαστε παιδιά (από λεμονανθούς, ρόδα, δυόσμο, μαντζουράνα)

Και ο ήχος: Τα εγκώμια της Θεοτόκου από παιδική χορωδία. Το μητρικό χάδι και το πλατσούρισμα στο κυμοθάλασσο.

Υπάρχουν στίχοι που αποδεικνύονται προφητικοί;

Οι μεγάλοι διαχρονικοί, οικουμενικοί ποιητές έχουν γράψει τέτοιους στίχους, αφού αντέχουν στο χρόνο, εξακολουθούν να μας συγκινούν και τα έργα τους εξακολουθούν να διαβάζονται και να παίζονται μέσα στη σύγχρονη συνθήκη, ανέγγιχτα από τη φθορά. Προσωπικά δεν θα χρησιμοποιούσα τη λέξη προφητικοί. Ο Δημόκριτος και ο Ηράκλειτος έγραψαν στίχους που επαλήθευσε η σύγχρονη Φυσική.

Ο ποιητής γεννιέται ή γίνεται;

Οι μεγάλοι αυθεντικοί ποιητές νομίζω γεννιούνται. Όπως οι μεγάλοι εφευρέτες οι μεγάλοι συνθέτες, ζωγράφοι. Πρέπει μα συνδυάζεις πολλά προσόντα: όραμα, γλωσσικό πλούτο, ευφυΐα, ευαισθησία, ακουστική φαντασία, εκφραστική τόλμη, καινοτόμες συλλήψεις και πηγαία έμπνευση. Μπορεί κανείς να γίνει ποιητής αν συνδυάζει μερικά από τα παραπάνω προσόντα, αλλά ποτέ δεν θα μπορέσει να γίνει Σολωμός ή Πάουντ. Φυσικά και οι μεγάλοι ποιητές χρειάζονται να διαθέτουν εργατικότητα και άοκνο Πάθος. Αλλά οι ιδιότητες αυτές ενυπάρχουν σ’ αυτούς τους προικισμένους δημιουργούς. Η ίδια η ποιητική ύλη τους σπρώχνει, τους βασανίζει τους παροτρύνει να σκάβουν, ακόμα και στον ύπνο τους. Το αγώϊ κινεί τον αγωγιάτη. Τελευταία η ψυχολογία διατείνεται ότι η θέληση είναι αναπόσπαστο στοιχείο της ευφυΐας. Υπάρχουν άνθρωποι που γράφουν ατέλειωτα και με μεγάλο πάθος. Μπορεί να γίνουν μέτριοι ποιητές ποτέ μεγάλοι.

Ποιητής συνεπάγεται αναγκαστικά και ποιητική ζωή;

Όχι απαραίτητα. Γνωρίζω ποιητές που ζουν μια πεζή, τετριμμένη καθημερινή ζωή που δεν τους ξεχωρίζεις από τους άλλους αν δεν ξέρεις πως είναι ποιητές. Εσωτερικά όμως η ποιητική ουσία τους προσδιορίζει. Βασανίζονται για μία λέξη, μια μεταφορά για ένα σύμβολο, τη στιγμή π.χ. που ψωνίζουν από το Super Market ή βάφουν ένα παράθυρο. Υπάρχουν αρκετοί στους οποίους υπάρχει ταύτιση έργου και ζωής. Είναι ποιητές κάθε στιγμή. (Λειβαδίτης, Καρούζος, Σικελιανός, Σαραντάρης, Καζαντζάκης, και τόσοι άλλοι).

Παλιότερα οι ποιητές ξεχώριζαν περισσότερο. Στο ντύσιμο, στους τρόπους στην ομιλία, στα μακριά αχτένιστα μαλλιά. Ο παλιός εκείνος κομφορμισμός τείνει να εκλείψει.

«Το νερό» πανταχού παρόν στην ποίησή σας. Λόγω καταγωγής;

Πιστεύω πως ναι. Το σπίτι μας χτισμένο όπως σας είπα πάνω στο Λιβυκό. Ο ήχος των κυμάτων ήταν οι πρώτοι ρυθμοί. Τα πρώτα μουσικά σύνολα, κάθε ώρα και διαφορετικά. Αυτό το φλοίσβο, σαν απαλό τσέλο έως τα πνευστά με το σιρόκο πάνω στα καμπύλα κύματα και τα κρουστά με τα μεγάλα χαλίκια χτυπώντας το ένα στο άλλο, κατεβαίνοντας στην άμπωτη, και ως την φουρτούνα που με γέμιζε φόβο δέος. Ή Δίπλα η λίμνη ένα απάνεμο κοινόβιο αλληλεγγύης και κοινοκτημοσύνης. Μια παραδείσια παιδική χαρά και πιο κει το ποτάμι που πάντα ρει πάντα χωρεί και ουδέν μένει. Αλλά πέρα από αυτά το νερό είναι οντολογικό στοιχείο. Πρωταρχική πηγή ζωής. Σύμβολο αδιάκοπης μεταμόρφωσης. Όλοι από εκεί ερχόμαστε.

Υπάρχουν εμμονές στη γραφή σας;

Πιστεύω πως ναι. Ορισμένα σύμβολα έρχονται κι επανέρχονται: Η μήτρα, η γέννα, η παιδική αμεριμνησία και ο τρόπος που αυτά τα τρυφερά πλάσματα μπαίνουν και χάνονται «μέσα σε σκοτεινούς και κουρασμένους άντρες». Ακόμα η εμμονή μου να κάνω ποίηση με τα φυσικά όντα, με την πρώτη πατημασιά, με κάθε τι αρχέγονο και ανεξερεύνητο. Προσεγγίζω τη γλώσσα ως πνευματικό οικοσύστημα και όχι ως απλό όχημα νοημάτων. Επιμένω να συνδυάζω το λυρισμό με τη στοχαστικότητα. Τους προσωκρατικούς με την ανατολική φιλοσοφία^. την ψυχιατρική με το όνειρο και τη διασαλευμένη συμπεριφορά των «ασθενών» σε αντίστιξη με τη ζοφερή και απέραντη υποκρισία των λογικών ανθρώπων, των τόσο αφομοιωμένων στη σύγχρονη θεσμοθετημένη συνθήκη, που σχεδόν «απουσιάζουν δια της παρουσίας τους»

Υπάρχει κάτι που να φοβάται ένας ψυχίατρος;

Δεν υπάρχει κάποια πανοπλία που είναι προνόμιο των ψυχιάτρων. Μπορεί τις απλές καθημερινές νευρώσεις και αντιξοότητες να τις αντιμετωπίζει με μικρότερο κόστος και να τις ελέγχει καλύτερα, ξέροντας π.χ. ότι μια φοβία είναι φανταστική γιατί συχνά γνωρίζει το συμβολισμό που κρύβεται πίσω της. Αλλά στα μεγάλα ανθρώπινα προβλήματα, έρωτας, θάνατος, χωρισμός, γηρατειά, αποξένωση, αλλοτρίωση, εικονική πραγματικότητα, κυνισμός, βία, κ.τ.λ. παραμένει το ίδιο ευάλωτος. Εδώ υπάρχει οικουμενική κοινοκτημοσύνη στον φόβο.

Πέντε σταθμοί ζωής;

Ο πρόωρος θάνατος της μητέρας μου
Η δικτατορία των συνταγματαρχών
Η γέννηση του πρώτου μου παιδιού
Η εκπροσώπηση βιβλίου μου για το Ευρωπαϊκό Αριστείο Λογοτεχνίας και το Κρατικό βραβείο ποίησης
Η δημιουργία Συμφωνητικού έργου από τον μεγάλο Συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλο, πάνω σε τρία μου βιβλία, που ανέβηκε στο Μέγαρο Μουσικής με μεγάλη επιτυχία.

Μπορεί ένα βιβλίο να μας αλλάξει τη ζωή; Υπήρξε για σας τέτοιο βιβλίο; Συγγραφέας;

Μέχρι τα πρώτα φοιτητικά χρόνια, μέσα στο νωχελικό και ηδονικό τοπίο του Λιβυκού, δεν είχα διαβάσει σχεδόν κανένα βιβλίο. Και ξαφνικά πέφτει στα χέρια μου η «Αναφορά στον Γκρέκο» του Καζαντζάκη. Ένοιωσα εκμηδενισμένος, κενός, κούφιος, ένα άθυρμα. Με συγκλόνισε τόσο που έκανα μέρες να κοιμηθώ. Αυτή ήταν η αρχή της περιπλάνησης. Αργότερα σε μεγαλύτερο εύρος και βάθος, παρ’ ότι ήμουν υποψιασμένος, με αναστάτωσε ο Ντοστογιέφσκι, και ειδικά το Έγκλημα και Τιμωρία, οι Δαιμονισμένοι και Αδερφοί Καραμαζώφ. Αυτός ο «ανατόμος της ανθρώπινης ψυχής» με άφησε άφωνο, δηλ. με άλλαξε. Επίσης με επηρέασε να γίνω ψυχίατρος.

Ψυχιατρικό περιστατικό;

Μια παρατεταμένη ψυχική τύφλωση μηνών μετά από τραυματικό γεγονός (το περιστατικό αυτό έγινε αφήγημα και περιέχεται στα Αφηγήματα ενός Ψυχιάτρου).Ένα ψυχικό ραιβόκρανο. Μερικά «Αποκαλυπτικά» παραληρήματα με κοσμογονικό περιεχόμενο. Το καταθλιπτικό και το κατατονικό Stupor, με την κηρώδη ευκαμψία και «το κατατονικό προσκεφάλαιο».

Τα Αφηγήματα ή τα ποιήματα θεωρείτε ότι είναι πιο κοντά στην ψυχιατρική;

Τα αφηγήματα προσφέρονται περισσότερο γιατί χρειάζεται ανάλυση, πλοκή, εκτενέστερος αφηγηματικός λόγος, μεγαλύτερη ευκρίνεια για την πρόσληψη, πιο απλή γραφή χωρίς μεγάλες αφαιρέσεις και ελλειπτικότητες. Στην ποίηση συνήθως προσλαμβάνονται οι γενικές αρχές της ψυχολογίας και της ψυχιατρικής. Στην πρόζα συνήθως οι συγκεκριμένες με χαλαρότερο αφηγηματικό ιστό.

Κάθε περιστατικό είναι για σας και μία συνάντηση;

Όχι. Εξαρτάται από το περιστατικό. Αν πρόκειται δηλ. για μια απλή κρίση άγχους, μια κλειστοφοβία, μια ελαφριά κατάθλιψη, ή μια αϋπνία. Αυτά είναι περιστατικά ρουτίνας, καθημερινά. Είναι η μεγάλη πλειοψηφία των περιστατικών. Είναι οι προβλεπόμενες καθημερινές συναντήσεις, χωρίς ιδιαίτερο συγκινησιακό φορτίο. Αλλά μια ακραία κρίση πανικού με αίσθημα ασφυξίας και θανάτου, μια βαριά κατάθλιψη, μια παρανοϊκή σχιζοφρένεια με διέγερση ένα βαρύ στερητικό σύνδρομο ηρωϊνομανούς, ένα Delirium “tremens” ένα κακόηθες νευρολειωτικό σύνδρομο, ή μια εμβροντησία, είναι πραγματικές συναντήσεις που παρά τις εμπειρίες, μας γεμίζουν δέος, εγρήγορση. Είναι άτομα που βρίσκονται σε ακραία διασάλευση. Πρέπει να τα συγκρατήσουμε από το γκρεμό. Γιατί πέραν των άλλων ο κίνδυνος αυτοκτονίας είναι μεγάλος^. κινητοποιείται όλος ο μηχανισμός της ομάδας, σωστή θεραπεία και αντιμετώπιση, περιφρούρηση και επαγρύπνηση. Οι περισσότεροι ψυχίατροι είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένοι.

Και τα «Αφηγήματα ενός ψυχιάτρου» Τι είναι τελικά; Μια σειρά από τέτοιες συναντήσεις;

Τα «Αφηγήματα ενός ψυχιάτρου» είναι συνέχεια της ποίησής μου. Εξ’ άλλου προηγήθηκαν «Η Παραλοϊσμένη» (1980) και η «Γενεαλογία» (1984) που είναι συνθετικά κείμενα πρόζας και γράφτηκαν σε έναν ευρύ χρονικό ορίζοντα. Γι’ αυτό και τα εκφραστικά μέσα και το όλο ύφος δεν είναι ενιαία, όπως ήταν φυσικό, αλλά παρουσιάζουν τεράστιες γλωσσικές και υφολογικές διαφορές. Όλα όμως έχουν ένα ενιαίο άξονα: Είναι μια σειρά από τέτοιες «συναντήσεις» όπως λέτε. Είναι βιωμένες εμπειρίες που μεταπλάστηκαν σε αφηγήματα (καμία φορά θεραπεύεις ένα κείμενο όπως θεραπεύεις ένα άνθρωπο). Είναι πρόσωπα ποικίλλων ψυχικών εκτροπών που με τη στάση τους καταγράφουν μια αίρεση βίου, μια ανατροπή των κανόνων, που τα κάνει ελπίζω, ενδιαφέροντα. Μετά από τα συχνά φωτεινά τους παραληρήματα λάμπει ο υπαρξιακός τους πυρήνας, αυθεντικός και ανεπιτήδευτος, αβυσσαλέος ή τρυφερός, σπαρακτικός συχνά και ανθρώπινος μέσα στα πολύπλοκα διανοητικά και άλλα αδιέξοδα που δημιουργούν μια Σχάση. Έναν ανεξέλεγκτο τρόμο. Μπορεί να μοιάζουν παράλογα και εξωπραγματικά. Αλλά συμβαίνουν σε ανθρώπους σαν κι εμάς και ότι έχει συμβεί σ’ εκείνους μπορεί κάλλιστα να συμβεί και σε εμάς, μια που όλοι είμαστε εν δυνάμει ασθενείς. Όπως στο περίφημο διήγημα του Τσέχωφ «θάλαμος 6», όπου ο αδιάφορος και υπεροπτικός θεράπων δεν φαντάζεται πως υπάρχουν θεμελιώδεις ανατροπές. Καθώς γίνεται αιφνίδια ο ίδιος δεσμώτης – θεραπευόμενος, για να αποκτήσει για πρώτη φορά συνείδηση της μοίρας των ασθενών του και τους κατανοήσει, κάτι που μέχρι τότε φάνταζε αδιανόητο, και γι’ αυτό τους φερόταν με τέτοια αδιαφορία.

Βλέπουμε λοιπόν κ. Πρατικάκη πως υπάρχουν κοινοί δεσμοί και κοινές ευαισθησίες ποίησης και ψυχιατρικής προς όφελος της δημιουργικής γραφής.

Πράγματι υπάρχει συνάφεια δεσμών. Είναι λειτουργίες παράλληλες. Και οι δυο δουλεύουν κυρίως με τα ασυνείδητα περιεχόμενα και τους άγνωστους μηχανισμούς. Παίζουν γλωσσικά ή διανοητικά με την παραδοξότητα. Τα υλικά αυτά μοιάζουν ξεκομμένα από την ανθρώπινη λογική, παρ’ ότι αυτά κυρίως μας προσδιορίζουν. Γιατί ο ανθρώπινος νους είναι υποχείριο του θεσμοθετημένου λόγου και του κυρίαρχου τρόπου σκέψης.. Έχουν στόχο έναν επαναπροσδιορισμό, μια ανανέωση, μια ανατροπή με νέους συνδυασμούς, από μια θεμελιώδη και παγιωμένη καθήλωση. Υπάρχει μια ολόκληρη εποποιΐα προβολών, απωθήσεων, μετουσιώσεων, εξιδανικεύσεων που συσκοτίζει την διάνοια και την όλη μας ύπαρξη. Και η ποίηση και η ψυχιατρική δουλεύουν, εν πολλοίς με τα όνειρα, τους απρόβλεπτους συνειρμούς, τις παραδρομές της γλώσσας, τα λάψους κ.τ.λ. που συχνά εκπέμπουν μια κρυμμένη αλήθεια ή έναν καινοφανή ποιητικό σπινθήρα (σύμφωνα με το «γλώσσα λανθάνουσα τ’ αληθή λέγει»

Και με ποιο εργαλείο δουλεύουν. Που τέμνονται και που διαφέρουν.

Εργαλείο πρωταρχικό και για τις δυο είναι η γλώσσα που ανεβάζει στο φως της συνείδησης μπερδεμένα συναισθήματα. Και οι δύο λειτουργίες είναι ιαματικές. Η ποίηση βάζει μουσική στον τρόμο. Είναι «εγχειρίδιο ευθανασίας» τρόπος έκφρασης ότι βαθύτερο μας παιδεύει και μας συνιστά. Το ίδιο και η ψυχιατρική. Προσπαθεί να μας απαλλάξει από φοβίες και φανταστικές απειλές, το να αναλύσει με τους πιο πάνω μηχανισμούς άμυνας και μέσω αυτών να βρει τους κρυμμένους συμβολισμούς, απ’ όπου εκπορεύεται το παραλήρημα ή ο τρόμος. Κάπου γράφω: «Γιατί τα συμπτώματα είναι τα φυσιολογικά γνωρίσματα των ανθρώπων».

Ακούγεται παράξενο κ. Πρατικάκη, πως το εννοείτε;

Το σύμπτωμα είναι μια μεταγλώσσα του σώματος ή της ψυχής. Είναι ένα φυσικό ανθρώπινο ράγισμα, προς τη συνωμοσία της άκαμπτης και αδιάλλακτης «πανοπλίας του «Εγώ». Το σύμπτωμα είναι η κατακραυγή της απονενοημένης μας μέριμνας για εξιδανίκευση. Είναι η «αλήθεια» που διαφεύγει από τους ελεγκτικούς μας μηχανισμούς (εσωτερικούς και εξωτερικούς). Είναι η αποκάλυψη της πλαστογραφίας, του ψεύδους και της υποκρισίας του καθενός μας, για να χτίσουμε το θλιβερό μας πορτρέτο. Αυτά τα μικρά ραγίσματα φωτίζει η ψυχιατρική και η ψυχανάλυση. Και από το φορτίο τους αυτό εμπνέεται η ποίηση. Το ποίημα είναι, κατά βάθος, το αυθεντικότερο, το δραστικότερο πρόσωπό μας. Είναι υλικό ονείρων. Εκεί που διαφέρουν οι δύο λειτουργίες είναι ότι η ψυχανάλυση αναλύει, ερμηνεύει, απομαγεύει. Τείνει στην επίγνωση, στην εναισθησία, για να βρει ο ασθενής τη συνοχή του, το βηματισμό του. Δεν την αφορά η αισθητική. Ενώ η ποίηση παραμένει μαγική, αρχέγονη, με πολυσημίες και ελειπτικότητες. Είναι αλλιώς ανατρεπτική. Απευθύνεται σε ολόκληρη την ύπαρξη, στην οντική της διάσταση και προβληματική και όχι μόνο στη γνώση. Προσπαθεί να αποσπάσει ένα μικρό κλαδάκι από το ανέκφραστο. Δεν είναι ενεργούμενο κανενός συστήματος. Δεν προσπαθεί να περιγράψει ή να αναλύσει τον κόσμο. Αποτελεί κόσμο. Ένα δικό της αισθητικό σύμπαν. Ο ποιητής συχνά από την πέτρα που του εμπιστεύθηκαν προσπαθεί να βγάλει το άστρο της. Από την κάθε δίψα το ποτάμι της. Από μια ανθρώπινη κραυγή τη νύχτα, την οικουμενική μοίρα του Ανθρώπου. Κάθε κραυγή κρύβει τη χαράδρα της..

"Όπως αυτή η σημύδα... Κάθε μέρα πέρναγα και δεν την πρόσεχα. Μα όταν ξέρεις πως δεν θα την ξαναδείς ορθώνεται μπροστά σου"

2011-08-22T15:46:00.005+03:00

Επειδή “ξεχνούν εύκολα οι άνθρωποι σήμερα” και επειδή ήδη έχω αρχίσει να ξεχνάω...

«Είναι κεντρικό υπαρξιακό ζήτημα για τον καθένα, το ποιος είναι». Με κεντρικό άξονα το ζήτημα της ταυτότητας και την αμείωτη όπως αποδέχεται αγωνία για την επίγεια δικαιοσύνη, ο συγγραφέας Νίκος Θέμελης, ατμοσφαιρικός, ειρωνικός, ιστορικά τεκμηριωμένος, ίδιος αλλά και ολότελα άλλος, παρέδωσε πρόσφατα στο αναγνωστικό κοινό και το έβδομο μυθιστόρημα. “Η συμφωνία των ονείρων” (Εκδ. “Μεταίχμιο”, αυτή τη φορά, τα προηγούμενα ήταν “Κέδρος”), με μια Μαριάνθη πανταχού παρούσα τεράστια, που όλα τα ερμηνεύει κατά το δοκούν και τα διαφεντεύει:

“Η γιαγιά Μαριάνθη πίστευε στα όνειρα. Στο κομοδίνο δίπλα από το κρεβάτι της είχε εκτός από την Αγία Γραφή και το Πηδάλιον, τον Προφητικό Ονειροκρίτη του Παζίνη. Ζούσε με τα νοήματα και τις αμφισημίες τους, τα σύμβολα, τα προμηνύματα και τα απόνερά τους. Μονολογούσε σιωπηλά ψάχνοντάς τα, ψηλαφώντας τα και θρυψαλιάζοντάς τα. Τα έξανε επίμονα με τα νύχια του μυαλού της, λες κι ήταν μαινάδα μπροστά σε αινιγματικές κατάλευκες δαντέλες ή μαύρα αποτρόπαια τούλια που έκρυβαν την αλήθεια. Άλλοτε πάλι τα μετάγγιζε μουρμουριστά σε κάποιον της εμπιστοσύνης της αόρατο παρόντα”. Ο,τι χαλά την επιφάνεια, διαστρέφεται και εξαφανίζεται σαν σκουπιδάκι κάτω από το χαλί της:

“Το ζήτημα έπρεπε να ξεχαστεί πάση θυσία και η οικογένεια να έρθει πάλι στα συγκαλά της. Πέρασε από την αγορά και ψώνισε δυο τρία πράγματα που θυμόταν ότι έλειπαν από το ολοκαίνουργιο ηλεκτρικό ψυγείο της”...

Αλλά παρ' όλα αυτά, ο γιος της ο αντάρτης, η κόρη της Νίκη, η εγγονή της Μυρσίνη, ο παπα- Μιχάλης, η ίδια η... Ιστορία, όλο και της ξεφεύγει! Δεν γίνεται, δεν μπορεί να συμβεί διαφορετικά.

“Είναι σίγουρο ότι οι περισσότεροι χαρακτήρες των βιβλίων μου είναι ήρωες που φεύγουν. Τουλάχιστον, στην συντριπτική τους πλειοψηφία. Και οι δευτεραγωνιστές, ακόμα κι εκείνοι που δεν κάνουν μεγάλες επαναστάσεις. Κυνηγώντας αλλού οι ίδιοι τη θέση τους στην ιστορία. Κι αλλού, είναι η ίδια η ιστορία που θα τους αναγκάσει να πάρουν θέση.

Στις δικές μου μυθοπλασίες είναι έντονο το στοιχείο της κινητικότητας των Ελλήνων. Μιας κινητικότητας που προσδιορίζει την ανάγκη τους για περισσότερες δυνατότητες, για ελευθερία, για ανοιχτούς ορίζοντες, για υπέρβαση καταστάσεων...”

Ο Νίκος Θέμελης υπήρξε για την ελληνική λογοτεχνία μια περίπτωση ιδιάζουσα και κεραυνοβόλα. Σύμβουλος επί σειρά ετών του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη, ξαφνικά ταράζει τα εκδοτικά ύδατα με έναν διαφορετικό τρόπο ανάγνωσης της Ιστορίας. Με τον αντίκτυπο και με τη δράση των απλών, καθημερινών ανθρώπων.

Αναγνωρίζοντας ότι η “Αναζήτηση” και η “Ανατροπή”, “ναι, είναι οι εμμονές μου”, ξεκινούσε το 1998 και εν πλήρη πολιτική δράση ακριβώς από τις εμμονές του.

“Αναζήτηση” το πρώτο του μυθιστόρημα που κυκλοφορούσε από τον “Κέδρο” και μας έφερνε σ' επαφή με το κλασικό ευρωπαικό μυθιστόρημα, ένα είδος που στην χώρα μας, ουδέποτε ευδοκίμησε.

Στόχος του – και στα επτά μέχρι σήμερα μυθιστορήματα- είναι πρωτίστως η Ιστορία. Και η μεγάλη ανθρώπινη περιπέτεια.

Ιστορικά δεδομένα, ήρωες ολοζώντανοι, εποχές ατμοσφαιρικές, η τοιχογραφία ενός αιώνα που “αναζητούσε” πρώτα, και κατόπιν, συνεχίζοντας, βίωνε “ανατροπές”. Με την “αναλαμπή” του διαφωτισμού ίσα που να τον αγγίζει.

Στην “Αναζήτηση” η αφήγηση πήγαινε “σκυταλοδρομία”, μέσα από τρεις άντρες. Ξεκινώντας από τον “Νικολή εφέντη” (με ρίζες στην οικογενειακή ιστορία), συνέχιζε από πατέρα σε γιο και εγγονό.

Στην “Ανατροπή” το κεντρικό πρόσωπο ήταν μια γυναίκα, η Ελένη. Η οποία και ζώντας λίγο πριν από το γύρισμα του αιώνα, βίωνε μέσα απ' εκείνον και όλες τις μεγάλες ανατροπές: βιομηχανική και σοσιαλιστική επανάσταση, τον αγώνα των γυναικών για φεμινισμό.

Στην “Αναλαμπή” όλα περιστρέφονταν γύρω από μια τυπικά αστική οικογένεια, στις αρχές του εικοστού αιώνα και φτάνοντας και μέχρι τον μεσοπόλεμο. Στις σελίδες της, η βιομηχανική επανάσταση και η αυγή του διαφωτισμού.

Η τριλογία και συγκεκριμένα το δεύτερό της βιβλίο η “Ανατροπή”, του χάρισε και το πρώτο Κρατικό Βραβείο. Συνηθίσαμε μαζί του να μετρούμε τους σφυγμούς της εποχής.

Έτσι όταν το 2005 κυκλοφόρησε το μυθιστόρημα “Για μια συντροφιά ανάμεσά μας” τα δεδομένα ελαφρώς τροποποιούνταν. Ο χρόνος γινόταν “ο απόηχος της Γαλλικής Επανάστασης” και η δική μας η ελληνική που καραδοκούσε. Η ιστορία διαδραματιζόταν το 1794 στη Στεφανούπολη, και εμπεριείχε όλη την “αγωνία ενός εθνικού αυτοπροσδιορισμού” σε μια περίοδο και πάλι μεγάλων ανατροπών. Αλλά η οικογένεια ισχυρή, μοναδική συντροφιά, ακόμα υποσχόταν.

Το 2007 με το μυθιστόρημα “Μια ζωή δυο ζωές” ο συγγραφέας έθετε τα θεμέλια στο όνειρο. Στον παρόντα χρόνο πια και οι μεγάλες ανατροπές, εσωτερικής φύσης. Ο Οδυσσέας Πολίτης, συγγραφέας και πανεπιστημιακός, ανιχνεύοντας τον καιρό μας αρχίζει να γράφει. Η αφήγηση πρωτοπρόσωπη και τα διλήμματα, σισύφεια. Επιχειρώντας να χωρέσει με την γραφή, δυο ζωές μέσα σε μια ζωή.

Με τις “Αλήθειες των άλλων” το 2008 ο Νίκος Θέμελης κατά κάποιον τρόπο, επέστρεφε. Και μέσα από μια οικογενειακή σάγκα μιλούσε για πρώτη φορά τόσο ανοιχτά για την μικρασιατική καταστροφή, και τις αλήθειες που αλλάζουν όψη κατά το δοκούν. Είναι και θέμα οπτικής και θέσης η αλήθεια. Θέτοντας, όμως, και πάλι επί τάπητος το ζήτημα της ταυτότητας και της αέναης συνέχειας του Ελληνισμού.

Με το καινούργιο του μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε πρόσφατα και με τον τίτλο “Η Συμφωνία των ονείρων”, ο συγγραφέας Θέμελης μοιάζει ν' αλλάζει.

Διατηρώντας τα βασικά- το ιστορικό πλάνο, τη σχέση της Ιστορίας με τις μικρές ιστορίες των ηρώων και το ζήτημα της ταυτότητας- προχωρεί ακόμα πιο πέρα. Στην πικρότατη αίσθηση ότι στην Μεταπολεμική Ελλάδα κάτι δεν πάει καλά με την απόδοση δικαιοσύνης.

Και πάλι, η Ιστορία, κυρίαρχος. Κι αυτή τη φορά, ο πυρήνας μια κλασική, ελληνική οικογένεια. Και με πλοκή που ξεκινά λίγο πριν απ' τον πόλεμο, συμπεριλαμβάνοντας μέσα, μαυραγορίτες, εμφύλιο, εσωτερικά οικογενειακά δράματα- αγγίζει την εποχή μας. Μοναξιά, οικογενειακή βία, ναρκωτικά, ψυχολογική καταπίεση, όλα στο μικροσκόπιο με ακρίβεια εντομολόγου.

Με διαφωτιστικό μότο την σαιξπηρική φράση “Είμαστε όλοι φτιαγμένοι από υλικά ονείρων”, στο καινούργιο του σπονδυλωτό μυθιστόρημα αναδεικνύει και αποδεικνύει την διπλή όψη της ονειρικής μας φύσης που ενίοτε γίνεται και εφιαλτική. Φως και σκοτάδι.

Οι τέσσερις ιστορίες που αποτελούν, τελικά, την εκδοχή της μιας οικογένειας, η αφήγηση- οπτική πηγαίνει από τα μαντικά και χειριστικά όνειρα της γιαγιάς Μαριάνθης, στα μεσοαστικά όνειρα για προκοπή της κόρης της Νίκης και του εγγονού της Γιάννη, το ιδιοτελές όνειρο του γιου της Άγη και το συλλογικό όνειρο που επανέρχεται ως άγραφος νόμος στη ζωή της εγγονής της Μυρσίνης η οποία λειτουργεί και ως σύγχρονη Αντιγόνη.

Ντοστογιεφσκικής υπαρξιακής ηθικής το καινούργιο μυθιστόρημα του Νίκου Θέμελη, αναδεικνύει όπως ο ίδιος αναγνωρίζει τον πλέον αθώο και έντιμο, τον παπά- Μιχάλη ως άγγελο τιμωρό όσον αφορά τους ατιμώρητους έμπορους του θανάτου.

Άθελά μου τον θυμάμαι σε προηγούμενη συνάντηση να ταίζουμε στο μπαλκόνι τα περιστέρια. Να ξαναλέμε τα ίδια, για το πόσο “αποκαλυπτική είναι η ήττα,- τελικά,- για τον ήρωα”:

“Η ήττα απογυμνώνει από εξωτερικά, κυρίως, στοιχεία δύναμης. Κι αν είναι και εσωτερικά, σίγουρα γονατίζει. Και το ερώτημα που γεννιέται είναι με τι δυνάμεις έχει την δυνατότητα κανείς να ξανασταθεί στα πόδια του. Τι μέσα έχει για να αντιμετωπίσει και να διαχειριστεί την ήττα”.

Αφάνταστα και επώδυνα επίκαιρος, επανέρχεται με το φως του ερέβους όσον αφορά την λογοτεχνία, στη Μνήμη. Σε μιαν εποχή που αναμφισβήτητα “οι άνθρωποι είναι πολύ πιο ευάλωτοι σε μια καθημερινότητα που καταβροχθίζει”. Θύματα και οι ίδιοι που “καταναλώνουν και αυτοκαταναλώνονται. Αλλά “όσο αυτοκαταναλώνονται, τόσο περισσότερο η μνήμη πάει περίπατο, μαζί και η ταυτότητα και πολιτισμός της”.

Περιοδικό Εικόνες, τον Νοέμβριο που μας πέρασε, με αφορμή το τελευταίο βιβλίο, η τελευταία μας συνέντευξη

*"Όπως αυτή η σημύδα... Κάθε μέρα πέρναγα και δεν την πρόσεχα। Μα όταν ξέρεις πως δεν θα την ξαναδείς ορθώνεται μπροστά σου" (Ντανίλα στον Αντρέι Ρουμπλιόφ του Αντρέι Ταρκόφσκι, εκδ। Καθρέφτης)

Αιώνια Τιποτένια Στιγμή

2011-07-19T12:48:00.000+03:00

Αιώνες πριν

κύτταρο- κύτταρο

χρόνια και μήνες και μέρες

ετούτο το λεπτό

προετοιμάζουν που

πίνοντας κρύο τσάι

στις Εκατό Χουρμαδιές

δεν γίνεται παρά να σε θυμάμαι

αφού σε γνώρισα αιώνες πριν

και ούτε ξέρω

μετά από πόσους αιώνες μετά

θα σε ξανασυναντήσω

φτάνει να ζήσω σωστά

αυτήν εδώ την σπάνια

αιώνια τιποτένια στιγμή

φτάνει το τσάι μου να πιω σωστά

και να θυμάμαι να σου

γνέφω στο χαρτί

Γι αυτό σου γράφω--------

Πε. 20 Ιουλίου 2006

πίνοντας παγωμένο τσάι στο Φιλανδικό

στις Εκατό Χουρμαδιές

ημέρα δεύτερη

Στο δάσος του Πουθενά

2011-07-18T16:27:00.002+03:00

Αυτό που επιτρέπεται να είσαι'

Τίποτε.

Τον κοιτά' σαν δέντρο

Ο άνθρωπος – δέντρο

μια ξεραμένη βελανιδιά

“ο πατέρας μου”,

θα ψελλίσει ίσα για να τ' ακούσει η ίδια

με λαχτάρα,

“ο πατέρας μου, μια

γερασμένη βελανιδιά”.

Ακούει τα βήματά του

εκείνο το χαρακτηριστικό σούρσιμο

πάνω κάτω, πάνω κάτω στο δωμάτιο

σε λίγο, την ανάσα του'

κοιμήθηκε, σκέφτεται,

βαριά.

Αυτό που επιτρέπεται να είσαι'

Τα πάντα.

Εκείνος, o πατέρας της.

Μια γερασμένη βελανιδιά.

Κι αυτή,

η κόρη του

ν' ακούει τα βήματά να θροίζουν

την ανάσα του

στο δάσος του Πουθενά,

βαριά.

Κυριακή 17 Ιουλίου, Αγίας Μαρίνας

Σαν σήμερα,

στα 15 με δάγκωσε ένα σκυλί,

στα 21 παντρεύτηκα

στα όχι -δεν- θα- τα- μετρήσω, αμήχανα γράφω την 22η... σοκολάτα, ναι, “Σοκολάτες” ήταν ο τίτλος σαν τέτοια μέρα πριν από τέσσερα χρόνια, αρχικά...

Ιστορίες με Καλό Τέλος

2011-07-12T12:54:00.001+03:00

Για το “Ωραίο μυστήριο του αύριο” γράφει η Μάρω Βαμβουνάκη, “Θεσσαλονίκη μου” ξαναθυμάται πιάνοντας το νήμα από την αρχή ο Αντώνης Σουρούνης, “Μια ιστορία αγάπης” υπογράφει ο Βασίλης Βασιλικός, το “Ψαροχώρι” ο Αλέξης Σταμάτης, ο Θανάσης Χειμωνάς μια “Αληθινή Ιστορία” και η Μαρία Γαβαλά “Ο γύρος του κόσμου”, αποτελώντας τους πρώτους συγγραφείς οι οποίοι θα ξετυλίξουν καθημερινά και αποκλειστικά για το Έθνος, από την Δευτέρα στις 11 Ιουλίου “Μια Ιστορία με καλό τέλος”, αποδεικνύοντας το πόσο ανοιχτή στο αναπάντεχο και στο ενδεχόμενο είναι η ίδια μας η ζωή.

Θ' ακολουθήσουν, μεταξύ άλλων, οι: Μανώλης Πρατικάκης, Μάνος Κοντολέων, Ανδρέας Μήτσου, Λένα Διβάνη, Φωτεινή Τσαλίκογλου, Λένα Μαντά, Μιχάλης Φακίνος, Γιάννης Καλπούζος, Ιουστίνη Φραγκούλη, Μάκης Πανώριος, Πέρσα Κουμούτση, Μιχάλης Γενάρης, Δημήτρης Στεφανάκης, Μαρία Λαμπαδαρίδου, Βαγγέλης Μπέκας, Στέφανος Δάνδολος, Πασχάλης Λαμπαρδής, Γιώργος Γλυκοφρύδης, Μαρία Ξυλούρη, και πολλοί άλλοι, υπογράφοντας ως Ιστορία με Καλό Τέλος την ίδια μας τη ζωή.

“Όταν ξέρει κανείς να παρατηρεί, ανακαλύπτει το πνεύμα ενός αιώνα και τη φυσιογνωμία ενός βασιλιά ακόμα και στο χερούλι μιας πόρτας” είπε κάποτε ο Βίκτωρ Ουγκώ και η ιστορία της λογοτεχνίας και της τέχνης, αποδεικνύει ότι πάντοτε προηγείται των γεγονότων εφόσον θέλοντας και μη – ο Πούσκιν σε ποίημα το έγραψε όπου προείδε το τέλος του- ο συγγραφέας και ο ποιητής είναι θέλει δεν θέλει προφήτης και ο Χρόνος της Ιστορίας του προηγείται πάντοτε από αυτόν της Ιστορίας και της Ζωής. Κάπως έτσι ο Ταρκόφσκι στη “Θυσία” του προείδε την δολοφονία του Ούλοφ Πάλμε, εφόσον έσπευσε η... ζωή σε ακριβή αντιγραφή ενός ονείρου που έβλεπε στην ταινία ο Καθηγητής και πρωταγωνιστής!

Επιθυμώντας, λοιπόν, να είμαστε ανοιχτοί στο ενδεχόμενο, αμήχανοι όπως όλοι από την διαφορετική όψη της όντως ζωής, ζητήσαμε από σημαντικούς σύγχρονους Έλληνες συγγραφείς, μια... Ιστορία με Καλό Τέλος!

Το αποτέλεσμα, έκπληξη! “Σαν έτοιμοι από καιρό” αποδέχθηκαν την πρόταση με μεγάλη χαρά. Καταφεύγοντας κάποιοι στο “ωραίο μυστήριο του αύριο”, κάποιοι άλλοι σε ό,τι πια πέρασε και μας έχει αποδείξει το πόσο πολύ είμαστε ανθεκτικοί, επινοητικοί και εκείνοι που θα δημιουργήσουν το απρόσμενο, και κάποιοι στον παράδεισο των παιδικών τους χρόνων, όπου το άφατο ήταν πια ολοφάνερο και το άδηλο αποκτούσε την δική του μυστηριώδη φωνή. Το αποτέλεσμα, Το Ωραίο Μυστήριο του Αύριο μέσα από Ιστορίες με Καλό Τέλος που υπογράφουν μεγαλύτεροι και νεότεροι, Αθηναίοι και της περιφέρειας, γνωστοί και αγαπημένοι συγγραφείς.

Ο Νίτσε δεν το 'πε; Ευτυχώς που υπάρχει η Τέχνη για να μη μας σκοτώνει η ζωή; Ε το μυστικό είναι ότι η Λογοτεχνία γνωρίζει το πόσο αισιόδοξη, δυνατή, σοφά νομοτελειακή είναι στον πυρήνα της η Ζωή...

Καλές αναγνώσεις!

Δημοσιεύθηκε στο Έθνος του Σαββάτου και οι ιστορίες ξεκίνησαν, όπως συνεχίζεται η ίδια η ζωή...

Το Ωραίο Μυστήριο του Αύριο

2011-07-06T14:10:00.001+03:00

“Έτσι έπρεπε να γίνει” της Αλεξάνδρας Μπελεγράτη. Εκδ. Iason Books

“... ο κόσμος είναι ακόμα πιο “μικρός” για εκείνους που ο Θεός θέλει να συναντηθούνε”...

Την Αλεξάνδρα την συνάντησα, όπως και τον Γιώργο τον Γλυκοφρύδη, όταν η ζωή μου είχε γυρίσει – όπως και τώρα- κατά κάποιον τρόπο πλευρό, θα μου πείτε αυτή την εποχή έχει γυρίσει γενικώς η Ιστορία, πλευρό, αλλά σε κάτι τέτοιες ακριβώς εποχές οι άνθρωποι είναι πιο ανοιχτοί, μπορεί μεν ευάλωττοι αλλά περισσότερο σοφοί, ας μη τα μπερδεύω, η κατάλληλη φράση είναι ακριβώς “ανοιχτοί”, ανοιχτοί σαν τα παιδιά, στο ενδεχόμενο...

Οι ιστορίες της είχαν μια καθαρότητα που τότε, σε καιρούς σύνθετους, μπορεί και να φάνταζε παράταιρη ή περιττή, η Αλεξάνδρα γενικώς έχει μια καθαρότητα σαν άνθρωπος που τώρα πια απολύτως την έχουμε ανάγκη.

Το μυθιστόρημά της το ξαναδιάβασα ένα Σαββατοκύριακο που η ζωή γενικώς είχε μια γεύση πικρή, και οφείλω να ομολογήσω πως είναι ένα αναστάσιμο βιβλίο, ανοιχτό στη ζωή, στο Ωραίο Μυστήριο του Αύριο, ανοιχτό ακριβώς σ' αυτό που αποζητά η ψυχή, ανοιχτό στο Ενδεχόμενο.

Η ηρωίδα της, η Νιόβη, ξεκινά μποτιλιαρισμένη και μπερδεμένη όπως όλοι μας στη ζωή, στην Κηφισίας, ξέρω αυτό κάτι σας θυμίζει, με μια καρδιά στο στομάχι για μια ζωή που έτσι την βρήκε κι ας πιστεύει ότι αυτή την φτιάχνει, μια ζωή καθωσπρέπει αλλά με πόσο διαφορετικό εκείνο το πρέπει απ' εκείνο του τίτλου που θυμίζει περισσότερο όχι “πρέπει” αλλά “αξίζει”...

Η Νιόβη που κάτι μου θύμισε, μια σπασίκλα μαθήτρια, ένα υποχρεωμένο ψυχικά “χρεωμένο” καλόπαιδο, μια κούκλα με γιακαδάκι δαντέλα και κόκκινο βελούδο φουρό... που ζει ακριβώς αυτά που οφείλει να ζει, αγαπά αυτούς που οφείλει να αγαπά, την αγαπούν όλοι κι εκείνη τρέχει, τρέχει γελαστά σιωπηλή μια ολόκληρη ζωή για να τα προλάβει, σχεδόν ερήμην της, για να τους προλάβει...

Μη μου πείτε... Νιόβη έχουμε υπάρξει για κάποια εποχή όλοι μας σ' αυτή τη ζωή. Και ξαφνικά, κάτι εσωτερικό ή εξωτερικό, καλή ώρα όπως τώρα, και η ζωή σου γυρίζει την πλάτη, ή εσύ της γυρίζεις την πλάτη, αναγκάζεσαι ή η ίδια απλώς βασανιστικά και διακαώς το επιθυμείς, και γυρίζεις σελίδα.

Θα μου πείτε, η Νιόβη, παρά την εφιαλτική φυγή της μητέρας, έτσι ξαφνικά αποφασίζει να εγκαταλείψει μια στρωμένη ζωή. Μια δουλειά όπου την εκτιμούν, ασχέτως αν τρέχει ολημερίς κι ολονυχτίς, μια κάπως έτσι θα την αποκαλούσαν “στρωμένη καριέρα”. Σε μιαν εποχή που φαντάζει τόσο σπάνια και που οι περισσότεροι δεν θα εγκαταλείπαμε ενδεχομένως από ανασφάλεια ούτε και μια φρικτή επαγγελματική ζωή, αλλά αν δεν ζεις όπως διψά η καρδιά, τότε δεν ζεις, νομίζεις πως ζεις, αλλά έχεις ήδη πεθάνει.

Ντάλα Χειμώνας λοιπόν, Χριστούγεννα, κιόλας, ξέρετε αν είσαι με “ξένους” ή “ξένη” μέσα στην ίδια σου τη ζωή, πόσο πικρή γεύση αποκτούν οι γιορτές και η Νιόβη έτσι ξαφνικά αποφασίζει να φύγει. Ο αγαπημένος της, συνήθεια πιο πολύ, επειδή είναι εκεί και επειδή έτσι έχει χαρακτηριστεί “αγαπημένος”. Και οι φίλοι και οι συγγενείς απορημένοι γι' αυτή την ξαφνικά επιτακτική φυγή και η Νόβη να μη μπορεί να κάνει αλλιώς, αλλά μονάχα να φεύγει.

Πόσο αναστάσιμη, αλήθεια, μπορεί να αποδειχθεί μια φυγή? Πόσο νομοτελειακή μπορεί να αποτελεί μια φαινομενικά τυχαία επιλογή και πόσο αν είμαστε στο θεικό παρών θετικοί κι ανοιχτοί, κάπου εκεί έξω μας περιμένει η Συνάντηση που θα είναι για μας Ευλογία;

Η Αλεξάνδρα έχει κάνει μια ιστορία ηθελημένα ή αθέλητα σωτηριολογική, μια ιστορία που επαναφέρει τα βασικά της ζωής στη ζωή, μια ιστορία που κυριολεκτικά, αναπνέει.

Από τον τίτλο κιόλας... τόσο μα τόσο... ελπιδοφόρα και καταπραυντική,

“έτσι έπρεπε να γίνει”

εννοώντας πως

“έτσι μονάχα αξίζει να γίνει”.

Με την όντως ζωή να οριοθετείται από μια φυγή, απ' ό,τι σάπιο, επιβεβλημένο και ξένο προς τη δική μας ψυχή, εξάλλου έτσι δεν λένε, πως ό,τι δεν αλλάζει, σαπίζει;

Ακόμα κι αν στην αρχή μας φανεί ακατανόητη ή αμήχανη αυτή η αλλαγή, ακόμα κι αν φαινομενικά βάζει σε κίνδυνο προαποφασισμένα και κεκτημένα. Αλλά χωρίς ρίσκο, αξίζει άραγε αυτή εδώ η ζωή; Και πόσο μπορεί κάποιος να ζει την ζωή ενός ξένου ή μιας ξένης;

Η ζωή της Νιόβης αρχές άνοιξης – όχι τυχαία φαντάζομαι- σ' εκείνο το μικρό νησί, μας ξανασυλλαβίζει αξιακά τα βασικά της ζωής, ξανάνιωσα με την Νιόβη της, συνειδητοποιώντας το πόσο απλά αλλά καθόλου δεδομένα και αυτονόητα δεν είναι εν τέλει τα βασικά, ξαναθυμήθηκα ένα σπουδαίο βιβλίο το μοναδικό τώρα τελευταία που αισθάνομαι να μ' ανακουφίζει:

“Λέει ο Π. Ευδοκίμοφ: Η ώρα που περνάς τώρα, ο άνθρωπος που συναντάς τώρα και εδώ, το έργο που επιτελείς αυτήν εδώ την στιγμή- αυτά είναι πάντοτε τα πιο σημαντικά σ' ολόκληρή τη ζωή σου”. Εκείνη το ζούσε και το ήξερε όσο λίγοι. Τιμούσε τον καιρό διότι ήταν νηπτικός άνθρωπος. Γνώριζε την ιερότητα του χρόνου και του χώρου κι ότι μπορούσε να ανοίξουν ολόκληρο παράθυρο στην Αιωνιότητα”.

Απ' την Ασκητική της Αγάπης, Γερόντισσα Γαβιηλία, αλλά κι η Νιόβη της Αλεξάνδρας είναι σαν άνθρωπος απόλυτα νηπτική: σαν προσκυνητής φεύγει για να βρει στο πουθενά τα όσιά της και ιερά, τολμά να γκρεμίσει διότι μονάχα έτσι γνωρίζει ότι χτίζει.

Αυτά σκεπτόμουν απολαμβάνοντας μια απολύτως καθαρή, κρυστάλλινη θάλεγε κανείς, απόλυτα διαυγή γραφή, με ατμόσφαιρα και κρυφή μελωδία που μοιάζει με κύμα κι άλλες φορές με αναστάσιμη θεική σιωπή, ταυτιζόμουν και το είχα ανάγκη με εκείνη την ακατανόητα για τους γύρω της, επαναστατημένη Νιόβη.

Αν το καλοσκεφτούμε όλοι μας, εκόντες άκοντες, κάποια στιγμή όλοι μα όλοι θα αποφασίσουμε ή θα αναγκαστούμε εκ των πραγμάτων για μια επανάσταση στη ζωή, κι η Αλεξάνδρα έρχεται σ' αυτό το σημείο όπου όλοι μπλοκάρουμε κάπως, να λύσει έναν κόμπο. Η Μεγάλη Εβδομάδα, και η δική μας εβδομάδα Παθών, εξάλλου Ανάσταση δίχως Σταύρωση, δεν την καταλαβαίνει κανείς, στην επανάληψη και στο όμοιο άντε να καταλάβεις εσύ το καλό και το κακό, και η δική της Ανάσταση, ένα δικό μας βήμα προς το Ωραίο Μυστήριο του Αύριο.

Ένα βιβλίο που με γύρισε πίσω, αποδεικνύοντας μου πως τίποτε δεν είναι τυχαίο σ' αυτή τη ζωή, όλα έχουν τον λόγο τους κι όλοι βρίσκουν τη θέση τους, αρκεί να σέβονται απολύτως τον χρόνο και την αλήθεια τους την πιο εσωτερική.

Κάπως έτσι σχεδόν νομοτελειακά, εκτός από την Αλεξάνδρα και τον Γιώργο τον Γλυκοφρύδη (σ' αυτόν εδώ ακριβώς τον χώρο, θυμάσαι Γιώργο; την πρώτη φορά) μπήκε και η Σεμπνέμ στη δική μου ζωή. Μου μίλησε για εκείνη μια φίλη κι αμέσως έγινε φίλη. Για να την ακούσω έκπληκτη να μου λέει για το “Έτσι έπρεπε να γίνει” της Αλεξάνδρας Μπελεγράτη παρηγορώντας με τελικά σα να υπάρχει θείο εργόχειρο με σχέδιο που αγνοώ στη ζωή...

Κι έτσι φτάσαμε εδώ... Να μιλάμε για ένα βιβλίο που θα είναι καλότυχο σίγουρα και καλοτάξιδο...

Αλεξάνδρα, Σεμπνέμ, σας ευχαριστώ γι' αυτή τη Συνάντηση κι εσάς και την ίδια μας τη ζωή....

Ελ. Γκ. Από την χθεσινή όμορφη παρουσίαση στον Ιανό.

Δευτερόλεπτα από τον “Χρόνο” του Αρσένι Ταρκόφσκι

2011-06-24T15:21:00.001+03:00

ΝΤΑΓΚΕΣΤΑΝ

Ξάπλωνα στην κορυφή του βουνού,

ήμουν πολιορκημένος απ' τη γη.

Η μαγεμένη χώρα κάτω

απ' όλα τα χρώματα κράτησε μόνο δυο:

το κυονόλευκο,

την ώχρα εκεί, που πάνω

στη γαλάζια πέτρα έγραφε η πένα του Ασραήλ.

Γύρω μου ξάπλωνε το Νταγκεστάν.

Άραγε τότε καταλάβαινα,

πώς ήταν η τελευταία φορά

που διάβαζα γράμματα αραβικά στις γαλανές πέτρες

της περήφανης γης;

Πώς τόλμησα ν' αλλάξω εγώ το λαχείο

της αγάπης

τον αραιό αέρα του βουνού;

Και πώς τόλμησα στη φωτιά εδώ

σ' ένα κουτάλι να λιώσω

του Νταγκεστάν το ασήμι;

Και να τραγουδήσω;

“Εκεί κατοικούσα πάνω απ' το ρυάκι

σε παγωμένο νερό έπλενα

τα λιτά μου ρούχα”;

Αποχαιρετώ όλα όσα ήμουνα και ζούσα,

όσα περιφρονούσα, μισούσα, αγαπούσα.

Της νέας ζωής την αρχή κρατώ,

το δέρμα της χτεσινής μέρας τ' αποχαιρετώ,

από τον εαυτό μου ειδήσεις δεν θέλω πια,

τον εαυτό μου αποχαιρετώ ολοκληρωτικά,

πάνω από μένα στέκομαι λοιπόν και με κοιτάζω,

την ψυχραμένη ψυχή μου την αδειάζω,

τον εαυτό μου αφήνω στο κενό,

με βλέπω αδιάφορα σαν κάποιος άλλος να 'ναι εδώ.

Σας χαιρετώ, σας χαιρετώ, στήθη μου παγωμένα,

ψωμί χωρίς εμένα, κρασί χωρίς εμένα,

όνειρα της νύχτας και πεταλούδες της μέρας χωρίς εμένα

σας χαιρετώ, όλα χωρίς εμένα κι όλους χωρίς εμένα!

Διαβάζω σελίδες από τα άγραφα βιβλία,

ακούω του στρογγύλου μήλου την κυκλική ομιλία,

ακούω του λευκού σύννεφου τον κάτασπρο λόγο εδώ,

μα ούτε μια λέξη για σας να φυλάξω δεν ξέρω εγώ,

γιατί σαν άδειο δοχείο έζησα τη ζωή μου

και δεν ξέρω γιατί θρυψάλιασα την ψυχή μου.

Την κινούμενη σφαίρα στο χέρι μου πια δεν κρατώ

κι ούτε λέξη χωρίς λέξη δεν θα σας πω.

Μα κάποτε, άνθρωποι, φύλλα και χόρτα, ψάρια και πέτρες

βαρειές,

έβρισκαν μέσα μου λέξεις βαθειές.

Υπέροχος Αρσένι Ταρκόφσκι από το “ΧΡΟΝΟΣ Εικοσιπέντε στάσεις στο ποιητικό του έργο”. Εκδόσεις “Ίνδικτος”, σε μετάφραση Μαξίμ Κισιλιέρ και Λίνου Ιωαννίδη και εξαιρετικό πρόλογο Λίνου Ιωαννίδη.

Και μια ακόμα μπουκίτσα φωτός απ' “Το πορτραίτο” του:

“.... Γεννήθηκα πολύ παλιά

κι από καιρό σ' άλλο καιρό

ακούω πάνω να περνά

το κρύο νερό.

Και στο βυθό του ποταμού,

θ' αρχίσω το τραγούδι μου

με το χορτάρι, μια χούφτα άμμου,

και τα κλειστά τα χείλη μου.

Γεννήθηκα πολύ παλιά

δεν ξέρω να μιλώ

κι είδα στον ύπνο μου βαθειά

μια πόλη πέτρινη, μες στο γιαλό.

Και στο βυθό του ποταμού,

πέρα απ' το νερό κοιτάζω

φως μακρινό, το ύψος του σπιτιού,

την πράσινη ακτίνα απ' το άστρο....”

Ε ναι,

“Με κανέναν πια εγώ δεν μένω,

εκτός μ' ένα πορτραίτο στον τοίχο κρεμασμένο”....

Και όχι,

η Ποίηση δεν είναι δεκανίκι (ούτε το καταφύγιο που φθονούμε),

είναι Ζωή αληθινή κι ακριβή!

"Κάθε μέρα θα παίζουμε ένα παιχνίδι... Θα το λέμε “Θυμάμαι- Δεν ξεχνώ”...

2011-06-20T13:03:00.000+03:00

“ΟΙ ΔΡΑΠΕΤΕΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΠΥΡΓΟΥ” της Λίτσας Ψαραύτη. Εκδ. “Πατάκη”, σελ. 179, €

“Θα μας κάνουν να ξεχάσουμε την πατρίδα μας, τη γλώσσα μας και τους δικούς μας. Εμείς όμως δεν πρέπει να τους αφήσουμε. Κάθε μέρα θα παίζουμε ένα παιχνίδι.... Θα το λέμε “Θυμάμαι- Δεν ξεχνώ”.

“Συγγραφέας των μεγάλων αφηγήσεων” όπως έχει ήδη γραφτεί, η Λίτσα Ψαραύτη αρέσκεται στα δύσκολα: έιτζ και νέοι, ναρκωτικά και λαβωμένη εφηβεία, διαζύγιο και παιδιά, κλωνοποίηση... στα βιβλία της “νεανική” ή παιδική λογοτεχνία, βαδίζει πάντα στο όριο, το επικίνδυνο όριο και βρίσκει τρόπο να το υπερνικά.

Στο καινούργιο της μυθιστόρημα “Οι δραπέτες του καστρόπυργου” τολμά να θίξει ένα ζήτημα όσον αφορά τη νεώτερη ιστορία που δεν έχει τολμήσει για την ώρα ν' αγγίξει κανείς. Πατώντας στην στέρεη αφήγηση του κυρ Στυλιανού τον οποίο συνάντησε σε παρουσίαση βιβλίου της και στην ταβέρνα του τυχαία, επιστρέφει στον εμφύλιο και μιλά για το “παιδομάζωμα” απ' την όποια πλευρά.

Με γλώσσα λιτή, ταπεινή, στιβαρή, τα μεγάλα λέγονται χαμηλόφωνα, και φόντο ένα ελληνικό χωριό, με πυρήνα την ελληνική οικογένεια που εμπεριέχει τους πάντες και τα πάντα, ήρωες και εφιάλτες και ανθρώπους φιλήσυχους, καθημερινούς, ξεκινώντας από το καλοκαίρι του 1948, παρακολουθεί την μεγάλη ανατροπή. “Κάποτε είχα κι εγώ οικογένεια, άντρα και παιδί, και παρά τη φτώχεια μας ήμασταν ευτυχισμένοι”. Το πρώτο σημάδι, ο θάνατος του πατέρα. Κι αμέσως μετά, τίποτε δεν ήταν όπως και πριν: “Κοίταζα τριγύρω να δω αν ο κόσμος έστεκε στη θέση του. Ο ουρανός, το βουνό, τα σπίτια, τα δέντρα. Κι ο πατέρας μου νεκρός, μέσα στην κάσα. Πώς γίνεται τη μια μέρα να φεύγει γερός και δυνατός και την άλλη να μας τον φέρνουν σκοτωμένο; Ποιόν; Τον πατέρα μου, που ήταν η ίδια η ζωή, που έδινε ζωή σε όλους μας και κανόνιζε και τις δικές μας ζωές. Ήθελα να φανώ δυνατός να μην κλάψω μπροστά στον κόσμο”.

“Σιγά σιγά ξαναγυρίσαμε στην κανονική ζωή, αλλά τίποτα δεν ήταν όπως πριν”. “Δεν μας έλειπε τίποτα. Κι όμως μας έλειπε ο κόσμος όλος, ο ήλιος, το γέλιο, η χαρά”.

Στη συνέχεια, τα πάθη και τα λάθη του λαού μας:

“Και κάθε φορά ο δάσκαλος τόνιζε πως η κατάρα της Ελλάδας είναι να μαλώνουν τα παιδιά της αναμεταξύ τους, να πολεμούν, να χύνεται και να κυλάει το αίμα τους και από τις δυο μεριές”.

Παράμετροι ευαίσθητοι, με μπερδεμένα αίτιο και αιτιατό:

“Παλιά μίση και πάθη, κτηματικές διαφορές, αρραβώνες που διαλύθηκαν, χρέη που ποτέ δεν πληρώθηκαν, όλα ξαναφούντωναν και γίνονταν αιτία ν' αλλάζουν οι άνθρωποι ιδέες και πιστεύω”.

Οι Γερμανοί που απομακρυνόμενοι καίνε το σύμπαν, οι συμπτώσεις και η σωτηρία που έρχεται εκ του Θεού ή εκ του μηδενός:

“Ο Θεός όμως είχε άλλα σχέδια. Το σύννεφο που είχε καθίσει στην κορφή του βουνού κατηφόρισε, στάθηκε πάνω από το χωριό και άδειασε όλο το νερό που κουβαλούσε. Η φωτιά έσβησε. Μόνο δυο τρία σπίτια κάηκαν. Οι χωριανοί στέκονταν μέσα στη δυνατή βροχή, φώναζαν, παραληρούσαν από χαρά και με τα μάτια στραμμένα στον ουρανό ευχαριστούσαν το Μεγαλοδύναμο που σώθηκαν τα σπίτια τους”.

Η φτώχεια, η πείνα και οι “συνεργάτες”: “Ήταν άτιμη φάρα οι μαυραγορίτες, συνεργάτες των Γερμανών οι περισσότεροι, που έπεφταν δίπλα τους και κονομούσαν ολόκληρα φορτία τρόφιμα. Μια οκά αλεύρι την πουλούσαν μια χρυσή λίρα. Μια οκά λάδι γινόταν ανταλλαγή με ένα ασημένιο σερβίτσιο. Μια κονσέρβα κρέας ένα χρυσό ρολόι. Όλοι εκείνοι οι γερμανόφιλοι, οι σπιούνοι, οι κλέφτες, αγρίμια χωρίς έλεος, χωρίς ανθρωπιά, γέμιζαν τα σπίτια τους με λίρες, σακούλια με χρυσαφικά, χαλιά, πίνακες αξίας, ακόμα και πιάνα πανάκριβα”.

Τα Δεκεμβριανά, μέσα από τα καθαρά μάτια ενός φοιτητή:

“Παππού, στην Αθήνα έγιναν αγριότητες που δεν τις χωράει ο νους του ανθρώπου. Μακάρι η Ελλάδα να μην ξαναδεί μέρες σαν εκείνες του Δεκέμβρη του '44. Μάχες γίνονταν στους δρόμους της Αθήνας. Από τη μια οι αντάρτες μας, του ΕΛΑΣ, κι από την άλλη ο κυβερνητικός στρατός, οι χωροφύλακες και οι Εγγλέζοι”.

Και η υποχρεωτική “στράτευση”, είτε στους παιδότοπους της Φρειδερίκης, είτε στις γειτονικές λαικές δημοκρατίες από τον Δημοκρατικό Στρατό.

Ο Στέλιος στα δεκατέσσερά του και η αδελφή του Μαριάνθη που θα ντυθεί αγόρι και θα παριστάνει τον κωφάλαλο μαζί με εκατοντάδες άλλα παιδιά, ο αδελφός του Βαγγέλης, υποχρεωτικά σε πόλεμο “Πήγαινα να πολεμήσω με το ζόρι, ενώ άλλα λαχταρούσε η ψυχή μου”, η επίκληση “μάνα μου” “Η δική του μάνα άδικα θα τον περίμενε να γυρίσει...” και μια σημαδεμένη για πάντα ζωή: “Η δική μου όμως η ζωή είχε σημαδευτεί για πάντα. Είχα σκοτώσει έναν άνθρωπο που δεν τον ήξερα και δε μου είχε φταίξει σε τίποτα”.

Μια κοινωνία σε διχασμό, σε μαρασμό: “Άνθρωποι που γνωρίζονταν χρόνια και είχαν ζήσει πλάι πλάι έδειχναν επιφυλακτικοί. Είχε χαθεί η εμπιστοσύνη και η συντροφικότητα, που εκείνες τις δύσκολες μέρες ήταν η μοναδική πηγή ελπίδας, το βάλσαμο της ψυχής. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, άρχισαν να μας λείπουν τρόφιμα, αλλά κυρίως φάρμακα, πετρέλαιο για τις λάμπες φωτισμού, λάδι, αλάτι, ακόμα και σπίρτα για ν' ανάβουμε φωτιά”.

Αλλά και η ελπίδα, η χαραμάδα στο όνειρο, η μεγάλη φυγή, η επιστροφή, σε ένα συναρπαστικό, στιβαρό μυθιστόρημα που ανατέμνει ψυχές, εποχές. Με σοβαρότητα κι ευθύνη.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-

ΕΡΓΑ ΤΗΣ:

H Λίτσα Ψαραύτη γεννήθηκε στη Σάμο. Mετά τις σπουδές της στο Πυθαγόρειο Γυμνάσιο σπούδασε αγγλικά και εργάσθηκε στο Παγκόσμιο Συμβούλιο των Eκκλησιών και στην Aμερικανική Πρεσβεία στην Aθήνα. Tο πρώτο της βιβλίο εκδόθηκε το 1980 και από τότε είχε μια γόνιμη καριέρα γράφοντας μυθιστορήματα, διηγήματα και ανθολογίες.

Tο έργο της γρήγορα αναγνωρίσθηκε ευρύτατα στην Eλλάδα και τιμήθηκε με πολλά ελληνικά βραβεία. Tο μυθιστόρημά της "Tο διπλό ταξίδι" γράφτηκε το 1988 στον Tιμητικό Πίνακα "Πιέρ Πάολο Bερτζέριο" για την παιδική λογοτεχνία του Πανεπιστημίου της Πάντοβα της Iταλίας. Tο 1991 το βιβλίο της "Tο αυγό της έχιδνας" πήρε Έπαινο της Aκαδημίας Aθηνών. Tο μυθιστόρημά της "Tα δάκρυα της Περσεφόνης" γράφτηκε το 1996 στον Tιμητικό Πίνακα της IBBY (International Board on Books for Young People). Πήρε επίσης τη μεγαλύτερη στην Eλλάδα διάκριση για την παιδική λογοτεχνία, το "Kρατικό Bραβείο 1996" του Yπουργείου Πολιτισμού για το βιβλίο της "Tο χαμόγελο της Eκάτης". Tο έτος 2000 ήταν υποψήφια για το Bραβείο Άντερσεν, το Nόμπελ της παιδικής λογοτεχνίας.

Έχει λάβει μέρος σε διεθνή συνέδρια: π.χ. το 1986 εκπροσώπησε την ελληνική παιδική λογοτεχνία στο Διεθνές Συνέδριο Συγγραφέων και Eικονογράφων Παιδικής Λογοτεχνίας στο Oχάϊο των HΠA και το 1987 προσκλήθηκε από την Ένωση Σοβιετικών Συγγραφέων και το περιοδικό "Nτέτσκαγια Λιτερατούρα" στο πλαίσιο προγράμματος μορφωτικών ανταλλαγών. H Λίτσα Ψαραύτη καλείται πολύ συχνά σε σχολεία και σε άλλες εκδηλώσεις "συνάντησης με το συγγραφέα" σε όλη την Eλλάδα και είναι ομιλήτρια σε πολιτιστικά γεγονότα, συνέδρια και παρουσιάσεις βιβλίων. Eίναι μέλος πολιτιστικών σωματείων όπως ο "Kύκλος του Eλληνικού Παιδικού Bιβλίου" και η "Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά". Eίναι επίσης μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του περιοδικού "Διαδρομές".

Τα βιβλία της, 30 μέχρι σήμερα, περιλαμβάνουν και τα μυθιστορήματα για νέους: “Στα βήματα του Σαμοθήριου”, “Το διπλό ταξίδι”, “Το αυγό της Έχιδνας”, “Το χαμόγελο της Εκάτης”, “Η σπηλιά της γοργόνας”, “Κασσάνδρα, η μάντισσα της Τροίας” κ.α.

Δημοσιεύθηκε στο Έθνος της Κυριακής

Το κάτοπτρο και το πρόσωπο

2011-06-17T16:08:00.001+03:00

“Εγώ είμαι το κάτοπτρο και το πρόσωπο

που καθρεφτίζεται πάνω του.

Εγώ είμαι το τραγούδι

κι ο ίδιος ο τραγουδιστής.

Εγώ είμαι η αρρώστια

και η γιατριά της.

Εγώ το καθαρό νερό και το ξεχειλισμένο κύπελλο”.

Κάποια στιγμή στη ζωή τους, θα διαβάσουν Ρουμί.

Θρησκευτικό θα τον βρει η μία, ερωτικό και παθιασμένο, αλλόκοτο η άλλη, με αποστροφή.

Επέλεξαν τ' άκρα. Κι όλα, άκρα τούς μοιάζουν. Αλλιώτικα, ξεκάθαρα, διαχωρισμένα, σαφή.

Κλείστηκαν εκεί μέσα κι έτσι πορεύτηκαν. Από επιλογή, είπαν, για μια ζωή.

Όμως αυτό τον Δεκαπενταύγουστο κάτι δεν τους ταιριάζει. Ανάσα, ματιά, καρδιά, λειψή.

“Ούτε που ξέρω αν υπάρχουνε δυο κόσμοι.

Το μόνο που γνωρίζω εγώ είναι ο Ένας.

Έναν μονάχα αναζητώ

Έναν μονάχα ξέρω

Έναν μονάχα βρίσκω

Και εξυμνώ Έναν”...

Έναν καταριέμαι, από μέσα μου, κάθε μεσημέρι και κάθε πρωί.

Τα βράδια, μια φωνή έρχεται μέσ' στον ύπνο τους από το πουθενά και όλα τα σαρώνει:

“Ήμουν τρελός κι αγριεμένος

Μου είπε: “Σε θέλω ήρεμο”.

Ηρέμησα.

Μου είπε: “Σε θέλω τρελό κι αγριεμένο”//

Περιπλανιόμουνα εδώ κι εκεί

Μου είπε: “Σε θέλω ακίνητο”.

Έμεινα ακίνητος.

Μου είπε: “Σε θέλω περιπλανώμενο”.

Βυθίζονται σε μια ήσυχη, ακίνητη, ακατανόητα αγριεμένη ζωή, επιλογή.

“Αλλά δεν κράτησα ημερολόγιο από κείνο τον καιρό...”

Ποτέ της δεν κρατούσε ημερολόγιο πριν απ' αυτό...

ΥΓ. Όμορφες μέρες. Λαμπίκο. Το πρόσωπο και το κάτοπτρο, ένα. Κι ίσως βρεθεί το πρόσωπο.

Του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν “η υπέροχη δυστυχία”

2011-06-09T15:01:00.001+03:00

“Ο ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΣ ΕΑΥΤΟΣ” του Μπόρις Σιρούλνικ, Μετάφραση: Γιάννης Καυκιάς, Εκδ. "Λιβάνη", σελ. 333, τιμή: 15 ευρώ.

“Στην ιστορία μιας ζωής, δεν έχουμε παρά ένα πρόβλημα να λύσουμε: το πρόβλημα που δίνει νόημα στην ύπαρξή μας και επιβάλλει ένα στιλ στις σχέσεις μας”.

Μπορεί να ακούγεται πολυτελές πλεονέκτημα αλλά αποτελεί βασικό δομικό υλικό της ψυχοσύνθεσης και της υπαρξιακής ραχοκοκαλιάς μας.

Μπορεί να φαίνεται ως επακόλουθο μιας πορείας, αλλ’ είναι αυτός καθ’ εαυτός ο σχεδιασμός της πορείας. Δίχως νόημα ύπαρξης, η ζωή γίνεται αδιάβατη. Αποδεικνύεται έρημος Σαχάρα.

Το υποστηρίζει και το αποδεικνύει στο βιβλίο του “Ο ευαίσθητος εαυτός” (εκδ. Λιβάνη) ο ψυχίατρος, ηθολόγος και ψυχαναλυτής Μπόρις Σιρούλνικ. Και ο ίδιος παιδί που μεγάλωσε σε Ίδρυμα, αποτελώντας ένα από τα υποτιθέμενα “καμένα από χέρι παιδιά”, κατόρθωσε να αποδείξει πρώτα με τη ζωή του (σπουδάζοντας), κατόπιν με το έργο του (ερευνώντας) πως στη ζωή, τελικά, δεν υπάρχουν καταδικασμένες περιπτώσεις.

Αυτό ακριβώς είναι που υποστηρίζει και στο βιβλίο του.

Επικαλούμενος διάσημους καλλιτέχνες και δημιουργούς που κατόρθωσαν με το έργο τους και ξέφυγαν από το βούρκο των παιδικών τους χρόνων.

Αλλά και άλλους, που μονάχα το φάντασμά τους αντικρίσαμε, αγαπήσαμε, γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο και τσάκισαν, έσπασαν όπως η Μέριλυν Μονρόε σαν πορσελάνινη κούκλα.

Στον αντίποδά της ο μεγάλος Δανός παραμυθάς, Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Ο οποίος παρά την επιμονή του να δηλώνει “η ζωή μου είναι ένα ωραίο παραμύθι, πλούσιο και ευτυχισμένο”, χρειάστηκε να βιώσει μια κατ’ ουσία παντελώς άθλια ζωή: Η μητέρα του εξαναγκάστηκε να γίνει πόρνη από την ίδια τη μητέρα της. Με τον μικρό Χανς στην κοιλιά το έσκασε από το σπίτι κι έγινε πλύστρα, προτού πεθάνει αλκοολική και αγράμματη, σε μία κρίση τρομώδους παραληρήματος, ενώ ο άντρας της παραφρόνησε κι αυτοκτόνησε.

Παρ’ όλον, όμως, που ο κόσμος του μικρού Άντερσεν “έμελλε να οργανωθεί γύρω από μια, σε πρώτη όψη, παράδοξη «υπέροχη δυστυχία»”, όπως υπογραμμίζει στον πρόλογο του βιβλίου η ψυχολόγος και συγγραφέας Φωτεινή Τσαλίκογλου, “μέσα από την τέχνη ο μικρός Χανς μεταμορφώνει το βούρκο σε ποίηση, την οδύνη σε έκσταση, υπερβαίνοντας τους ίσκιους της καταγωγής του για να ζήσει μέσα στη φωτεινότητα της αγάπης και την παράξενα σαγηνευτική ομορφιά των μύθων της πολιτισμικής του παράδοσης”.

Η ανάκαμψη δεν είναι ουτοπία, υποστηρίζει ο συγγραφέας και ψυχίατρος. Στηρίζοντας ολόκληρο το βιβλίο στο τι είναι, τελικά, αυτό που κάνει άλλους ν’ αντέχουν και κάποιους άλλους να καταποντίζονται στα τάρταρα, να χάνονται.

Η μαγική έννοια της ανθεκτικότητας, ευθύνεται για όλα αυτά.

Και για τον Σιρούλνικ “ανθεκτικότητα” σημαίνει τη δυνατότητα που έχει ένα πρόσωπο αντιμέτωπο με οδυνηρές καταστάσεις να κινητοποιεί μηχανισμούς άμυνας που του επιτρέπουν να απορροφήσει το σοκ, να ανταπεξέλθει και να αντλήσει από αυτό οφέλη.

Και φυσικά δεν τα γράφει όλα αυτά “αβρόχοις ποσί”.

Η ατομική του ιστορία, όπως μας πληροφορεί, η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι μια ιστορία ανθεκτικότητας και ανάκαμψης: Ορφανός, γεννημένος το 1937 στο Μπορντό της Γαλλίας από γονείς ρωσικής καταγωγής που εκπατρίζονται, μεγαλώνει σε ίδρυμα και γεμίζει το κενό της καθημερινότητάς του παρατηρώντας μυρμήγκια. Μέρες ολόκληρες, ξαπλωμένος μπρούμυτα, προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει με αυτά τα έντομα. Δεν είναι, λοιπόν, να απορεί κανείς που στόχος του έγινε να κατανοήσει και να θεραπεύσει την οδύνη.

Και επειδή “γράφουμε με αυτό που είμαστε” το βιβλίο του είναι ακριβώς αυτό: φαναράκι που υποδεικνύει με τον πιο μεταξωτό τρόπο, το πώς θα μπορέσουμε να ξεπεράσουμε την οδύνη. Διότι τραύματα υπάρχουν για τον καθένα, και περισσότερο από μια φορά στη ζωή.

Αντιτασσόμενος με όλη του την ψυχή “σε κάθε μορφή προδιαγεγραμμένης ερμηνείας της ύπαρξης” ο συγγραφέας, υποστηρίζει πως έτσι ή αλλιώς η απουσία και το ανέφικτο είναι η κινητήρια δύναμη της δημιουργίας. Το μόνο που οφείλουμε εμείς να κάνουμε, είναι να αντέξουμε. Και οι σελίδες του βρίθουν από ιστορίες επιβιωσάντων: Μαρία Κάλλας, Μέριλιν Μονρόε, Χανς Κρίστιαν Αντερσεν, Πρίμο Λέβι, Χόρχε Σεμπρούν είναι μονάχα ελάχιστοι μέσα από αυτούς που έζησαν μια ζωή που έμοιαζε να είναι εξαρχής υποθηκευμένη.

Όσο για το βιβλίο του, σίγουρα, πρόκειται για το πιο αισιόδοξο βιβλίο της γης. Εφόσον αποδεικνύεται πως η έλλειψη, και άρα το τραύμα, είναι πάντα από τη πλευρά της ζωής.

Τα ολοζώντανα παραδείγματα το αποδεικνύουν. Και πάνω απ’ όλα ο ίδιος ο συγγραφέας, όχι μονάχα με την αμεσότητα, την ποιητικότητα, τη λογοτεχνικότητα ή με το επιστημονικό βάθος του. Αλλά το υπογράφει κιόλας. Με την ίδια του τη ζωή.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-

ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ

Γεννήθηκε στο Μπορντό της Γαλλίας το 1937.

Σπούδασε ιατρική και στη συνέχεια ακολούθησε διάφορους κλάδους της ψυχολογίας, μεταξύ των οποίων τη νευροψυχιατρική και την ψυχανάλυση.

Ασχολήθηκε επίσης με την ηθολογία.

Το βιβλίο αυτό αποτελεί συνέχεια των δύο προηγούμενων βιβλίων του, Un mervelleux malheur και Les Vilains Petrits Canards, που επίσης ασχολούνται με το θέμα των παιδικών τραυμάτων και της μετέπειτα ικανότητας ανάκαμψης.

Όλα τα βιβλία του είχαν μεγάλη εκδοτική επιτυχία.

ΥΓ. Το έχω διαβάσει εδώ και αρκετό καιρό και μου είχε κάνει καλό, το θυμήθηκα επειδή πέθανε ο Χόρχε Σεμπρούν... και επειδή...

“... δηλαδή θα πεισθεί τελεσίδικα ότι είναι άνθρωπος κι όχι πλήκτρο πιάνου!...”

2011-06-06T15:13:00.000+03:00

“... Tι μπορεί να περιμένεις από τον άνθρωπο που ως πλάσμα είναι προικισμένος με τόσο παράξενα γνωρίσματα; Γεμίστε τον με όλα τα επίγεια αγαθά, βυθίστε τον σε μια θάλασσα ευτυχίας, με το κεφάλι, με τρόπο που να ανεβαίνουν στην επιφάνεια της ευτυχίας μόνο φυσαλίδες, όπως στο νερό- δώστε του τέτοια οικονομική άνεση που να μην του απομένει τίποτα άλλο να κάνει από το να κοιμάται, να τρώει ζαχαρωτά και να φροντίζει για τη συνέχιση της παγκόσμιας ιστορίας, και θα δείτε ότι και τότε παραμένει άνθρωπος, και τότε, όχι από αχαριστία και μόνο, από αλαζονία και μόνο θα κάνει κάποια κουτσουκέλα. Θα διακινδυνεύσει ακόμα και να χάσει τα ζαχαρωτά και εσκεμμένα θα επιχειρήσει την πιο καταστροφική ανοησία, την πιο παρατραβηγμένη απερισκεψία, αποκλειστικά και μόνο για να αναμείξει με όλη αυτή τη θετική σύνεση το δικό του καταστροφικό φαντασιακό στοιχείο. Θα θελήσει να υποστηρίξει συγκεκριμένα τις πιο απίθανες σκέψεις του, την πιο χυδαία βλακεία του αποκλειστικά και μόνο για να αποδείξει στον εαυτό του (σαν να είναι αυτό τόσο απαραίτητο) ότι οι άνθρωποι είναι ακόμα άνθρωποι, κι όχι πλήκτρα πιάνου, τα οποία έστω κι αν είναι οι νόμοι της φύσης που τα χτυπούν ιδιοχείρως, υπάρχει κίνδυνος να τα χτυπήσουν σε βαθμό που εκτός από το πρόγραμμα να μην μπορείς να επιθυμείς τίποτα άλλο.

Και δεν αρκεί αυτό: ακόμα και στην περίπτωση που πράγματι αποδεικνυόταν ότι ήταν πλήκτρο του πιάνου, ακόμη κι αν του το υποδείξεις με τη βοήθεια των θετικών επιστημών και μαθηματικώς, δεν θα συνετιστεί και εσκεμμένα θα κάνει κάτι αντίθετο, αποκλειστικά και μόνο από αχαριστία' ουσιαστικά, για να επιμείνει στο δικό του. Στην περίπτωση που δεν έχει άλλο τρόπο, θα επινοήσει την καταστροφή και το χάος, θα επινοήσει διάφορες συμφορές και θα κάνει το δικό του! Θα εξακοντίσει την κατάρα του στον κόσμο, και καθώς μόνον ο άνθρωπος μπορεί να καταριέται (αυτό είναι το προνόμιο που τον διαχωρίζει ουσιαστικά από τα υπόλοιπα ζώα), με την κατάρα του και μόνο θα πετύχει το δικό του, δηλαδή θα πεισθεί τελεσίδικα ότι είναι άνθρωπος κι όχι πλήκτρο πιάνου! Αν πείτε ότι κι αυτά μπορεί κανείς να τα προβλέψει σε βάση ένα πρόγραμμα – και το χάος, και το μυστήριο, και την κατάρα,- ότι η δυνατότητα και μόνον της εκ των προτέρων πρόβλεψης θα τα σταματήσει όλα και θα υπερισχύσει η λογική, τότε, κι εν τοιαύτη περιπτώσει, ο άνθρωπος θα τρελαθεί αυτοβούλως, για να μην έχει λογική και την να επιμείνει στο δικό του! Το πιστεύω, αυτό, αναλαμβάνω την ευθύνη αυτού που λέω, διότι, επί της ουσίας, όλη η ανθρώπινη υπόθεση μου φαίνεται ότι σ' αυτό και μόνο συνίσταται, να επιβεβαιώνεται δηλαδή ο άνθρωπος κάθε τόσο ότι είναι άνθρωπος κι όχι πείρος ενός αρμονίου! Να επιβεβαιώνεται, έστω και βάζοντας τον εαυτό του σε κίνδυνο' να επιβεβαιώνεται, έστω κι αν γίνει τρωγλοδύτης...”

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι “Υπόγειο”, Μετάφραση από τα Ρωσικά: Ελένη Μπακοπούλου. Εκδ. 'Ίνδικτος”, απόσπασμα από σελ, 58, 59, 60

ΥΓ. Καρφάκι και με σημάδεψε στην καρδιά από εκείνη την εξαιρετική παράσταση με άνθρωπο του Υπογείου τον Χρήστο Τσάγκα. Την απόδοση την είχε κάνει η Μάρω Βαμβουνάκη. Το ξαναδιάβασα το “Υπόγειο” σε έκδοση και μετάφραση εξαιρετική, όμοιο καρφάκι στο στήθος μου, το αντιγράφω για την “ελεύθερη βούληση” του να βαδίζει ο καθείς και στον χαμό του, ελεύθερος, όπως ισχυρίζεται και πόσο δίκιο έχει μια καλή φίλη...

“γιατί έτσι είναι σωστό και ηθικό, να σκοτώνουμε την αγάπη προτού σαπίσει”...

2011-06-02T15:09:00.000+03:00

“ΠΡΙΓΚΙΠΕΣ ΚΑΙ ΔΟΛΟΦΟΝΟΙ” του Μιχάλη Γεννάρη. Εκδ. “Ίνδικτος”, σελ. 275, € 20

“Εμένα θα με είχαν υπηρέτρια για ν' ανάβω το μαγκάλι. Στο δικό μου παραμύθι, η νονά νεράιδα είναι πάντα με το μέρος του εχθρού”.

Σταχτομπούτα αλλά και Εκάβη, μάγισσα Κασσάνδρα, κόρη της Αδαμαντίας της Δραγάτσαινας, μοδίστρα ξακουστή, κοντράλντα σε σκυλάδικα, τσατσά σε αυτοσχέδιο πορνείο, μετανάστρια στην Αμερική, προστάτις εγκαταλειμμένων αγγέλων, αληθινή κόρη σπουδαίας πανίστριας μάνας που αγωνίζεται και πριν τουφεκιστεί ίσα που προλαβαίνει και της δαγκώνει το πόδι, η Πελαγία με την κουτσή της αρχαία μεγαλοπρέπεια, σε μια διαδρομή που διαρκεί όσο και μια ζωή “Προς Κορινθίους”, ξεδιπλώνει τα τελευταία εξήντα χρόνια της μεταπολεμικής Ελλάδας. Σε μια αφήγηση σγουρή και σφριγηλή, που ξαφνικά ξεσπά σαν χείμαρρος και αρχαίος ποταμός, με βαθιές γλωσσικές ρίζες και χαρακτήρες με αρχετυπικές αναφορές στην Παλαιά Διαθήκη, στην αρχαιότητα, θυμίζοντας έντονα στα εις εξ ων συνετέθη, αρχαίο δράμα.

Ο πρωτοεμφανιζόμενος Μιχάλης Γεννάρης (έχει μόλις το 1981 γεννηθεί), σε έναν μονόλογο όπου τα πάντα χωρεί, ενώνει τα αντίθετα, αναζητά τα όρια του καλού και του καλού, του ηθικού και του ανήθικου, καταλύει τα όρια του χωροχρόνου.

“Κωμωδία με κακό τέλος η ζωή”, παρ' όλα αυτά γεμίζει με νεκραναστάσιμες ανάσες όλη την φοβερή διαδρομή, έστω κι αν προσποιείται μιλώντας περί του αντιθέτου:

“Σαν τα σκυλιά τα ντόπερμαν που κουταβάκια είναι μια χαρά, όσο μεγαλώνουν όμως τόσο περισφίγγονται τα μυαλά μέσα στο κρανίο και σκάζει ο εγκέφαλος. Αφρίζει τρέλα. Είναι ντροπή που υπάρχουν ακόμη φυλακές. Έκανες έγκλημα; Σκότωσες; Ντάξει. Πες συγγνώμη και άλλαξε βίο και πολιτεία. Απομακρύνσου. Κάνε προσπάθεια. Τί σε μπουζουριάζουν μέσα; Θ' αναστηθεί ο νεκρούλης; Αφού δεν υπάρχει Θεός. Εκεί καταλήξαν οι επιστήμονες. Ούτε Κόλασις και Παράδεισος. Τίποτε δεν υπάρχει. Μόνο σύμπαν και χρόνος. Σχετικότης. Τα πάντα σχετικότης. Φυσικομαθηματικού έπρεπε να γίνω. Αλλά η μάνα δε μ' άφησε να πάω σχολείο. Με ξέγραψε τον μήνα Οκτώβρη του πενήντα έξι. Δούλα με ήθελε. Τσαγκαροκοπέλα...”

Η μαντική “Αν έρθουν τίποτα Κολωνακιώτισσες και γυρέψουν τη Διαμάντω τη Μυτιληνιά που λέει τ' αυγό στο ποτήρι και προφητεύει, θα τρέξεις να μου μιλήσεις. Απέναντι στην Εκάβη είμαι...” και η αδικία της Πελαγίας “Όλος ο κόσμος πεντάμορφος κι η Πελαγίτσα μια τρομερή ασκήμια!”, μέσα από το έρεβος μιας φαινομενικά άτυχης και ζοφερής σε πρώτο πλάνο ζωής, ωστόσο λάμπει.

Οι Μυκηναίοι πρίγκιπες, Πάρις, Πάτροκλος και Αχιλλέας που λούζονται στη φτωχική αυλή, το σπίτι της οδού Δελφών που ενώνει και χωρίζει τα πάντα, οι δολοφόνοι Πρίγκιπες Λουκάς, Βαλεντίνο και ο βουβός Τζούλης ο μόνος που αξιώνεται σε βάθος το ένοχο μυστικό, ενώνουν τον παρόντα με τον αρχαίο χρόνο δίχως κουβέντα.

Η Αδαμαντία με το τραγούδι που της καίει τα σωθικά αλλά που ωστόσο αρνείται, δεν το πουλά... “Αυτό ήταν. Τέλειωσε το τραγούδι. Στρίψε! Πάρε τη σουρντίνα και τράβα. Και μη ξαναδώ γύφτικα κλαρίνα στις αυλές μου! Κι όσο για τους δίσκους των στροφών, τις πλάκες που φτιάχνουν στα υπόγεια οι τεχνολόγοι, όποιος κατέχει χρήματα, αμέσως αποκτά δικαίωμα στο τραγούδι. Και μπορεί μυριάδες φορές να επαναλάβει το άκουσμα. Να πτωχύνει το τραγούδι η άφρονη επανάληψη, μέχρι να σιχαθείς αυτό που πρώτα αγαπούσες και να βαρεθείς, κι ύστερα δεύτερο να ψάξεις για να γλυκαθείς και τρίτο για να ξαναβαρεθείς, κι άλλο μετά ν' αναζητήσεις, τέταρτο και πέμπτο κι έκτο κι έβδομο και ξανά τα ίδια ξεδιάντροπα εις τον αιώνα των αιώνων! Και ποτέ δεν θα κατασταλάξεις στην αγάπη, εσύ που αναζητείς ανεπανάληπτη ηδονή, κι όλο να απαιτείς καινούργια ικανοποίηση και θα πληρώνεις χιλιάρικα πολλά για να επαναλαμβάνεις ασταμάτητα την άσωτη πράξη...”

Η Πελαγία που όλα τα είδε, αξιώθηκε να τα δει και γι' αυτό και αναποδογυρίζει τα πάντα... “Για ν' αδράξεις πράγμα ξένο κι αλλότριο, σημαίνει πως είσαι καθαρός και γνωρίζεις τη σοφία του κόσμου. Όλοι ένα πράγμα καθολικό είμαστε. Μια ουσία αδιαίρετη, ποιος ο λόγος της ιδιοκτησίας και των περιφραγμένων αγρών;”

Η ζωή που δεν ξέρουμε κι ωστόσο αποτελεί την δύναμή μας την ταπεινή... “Νυχτιάτικη ζωή ζήσαμε και με την ίδια ταπεινή σύλληψη θ' αναχωρήσουμε. Τότε που γλεντούσαμε στην αυλή των Πριαμιδών. Ξέγνοιαστοι. Απροετοίμαστοι για τα φριχτά δεινά που θα επακολουθήσουν”.

Η αγάπη “γιατί έτσι είναι σωστό και ηθικό, να σκοτώνουμε την αγάπη προτού σαπίσει!” και η αρχαία οργή “ένας πόλεμος ο άνθρωπος, μάχη με τον εχθρό που υπερυψούται απειλητικός και αχανής”, η άφεση και το έλεος στα φτερωτά λόγια της ετοιμοθάνατης “Μη θλίβεστε! Ερχόμαστε και φεύγουμε”... συνθέτουν το ολοφώτεινο, ολόμαυρο τραγούδι της όντως ζωής. Καταλύοντας προηγουμένως τα όποια σύνορα, γλωσσικά, χρονικά, ηθικά, κάνοντας την ανθρώπινη διαδρομή από τα Κτελ Κηφισού, την “Προς Κορινθίους” διαδρομή, και την πεπτωκυία αμαρτωλή μας φύση, “λιτανεία”, που μπορεί να αλλάζει πρόσωπα αλλά που ωστόσο παραμένει ίδια και απαράλλαχτη για τα ανθρώπινα, σε ένα βιβλίο ορθάνοιχτο στο ενδεχόμενο σαν αυτή καθ΄ εαυτή την ζωή, το οποίο ουσιαστικά ούτε αρχίζει ούτε τελειώνει...

Ακριβό γλωσσικό εργόχειρο ζωής που διαβάζεται όπως και γράφτηκε: με αχειροποίητη σχεδόν ανάσα που διαρκεί... Ένα βιβλίο που σίγουρα το άξιζε και με το παραπάνω το όποιο βραβείο.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-

ΕΡΓΑ ΤΟΥ:

Ο Μιχάλης Γεννάρης γεννήθηκε το 1981 στην Αθήνα.

Το “Πρίγκιπες και Δολοφόνοι” είναι το πρώτο του μυθιστόρημα.

Βραβεύτηκε με το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα 2011 του περιοδικού “Διαβάζω”.

“Μέρες καλές και μέρες κακές, γίνανε πέντε χρόνια”

2011-05-27T13:39:00.000+03:00

“Ο ΚΑΜΠΟΣ ΣΤΙΣ ΦΛΟΓΕΣ” του Χουάν Ρούλφο. Μετάφραση: Έφη Γιαννοπούλου. Εκδ. “Πατάκη”, σελ. 211, € 16

Δεκαεπτά διηγήματα και ένα μυθιστόρημα ωστόσο αρκούν στον συγγραφέα που τα έγραψε να γίνει θρύλος.

Το “Πέδρο Πάραμο”, ολιγοσέλιδο μυθιστόρημα στο οποίο κατόρθωσε ο συγγραφέας του, Χουάν Ρούλφο, να κλείσει όλη την ιστορία του Μεξικού και όλη την άβυσσο της ανθρώπινης ύπαρξης, έχει ως προάγγελλό του την συλλογή διηγημάτων (μοναδική στη συγγραφική διαδρομή του) “Ο κάμπος στις φλόγες”.

Δεκαεπτά ιστορίες, επίσης ολιγοσέλιδες, που περικλείουν όλους τους τόπους και όλες τις θεματικές συγγραφικά που τον στοιχειώνουν. Άγονη γη και ανθρώπους αφημένους σε μια αλλόκοτη, παράλογη και άσπλαχνη μοίρα. Ταραχώδη ιστορία που συμπαρασύρει και όλα τα κάνει κονιορτό:

“Γιατί εμάς μας έδωσαν να σπείρουμε αυτό το στρώμα από χαλίκια;”

“Έτσι μας έδωσαν αυτήν τη γη. Σ' ετούτο το καυτό καμίνι θέλουν να σπείρουμε σπόρους, μήπως και κάτι πιάσει και φυτρώσει”. Διασαφηνίζει από τις πρώτες κιόλας σελίδες στο “Μας δώσανε τη γη”. Κάτι που συνεχίζεται ως φόντο από την πρώτη έως την τελευταία σελίδα. Στο “Μονοπάτι του Θεού” και στον ατέλειωτο Κάμπο όλα είναι θάνατος και ενέδρα τυφλή:

“Κάποιοι φτάσαμε στο Μεγάλο Ύψωμα και σούρνοντας σαν τις οχιές περνούσαμε τις μέρες μας κοιτάζοντας τον Κάμπο, αυτό τον τόπο εκεί κάτω όπου είχαμε γεννηθεί κι είχαμε ζήσει και όπου τώρα μας περίμεναν να μας σκοτώσουν”. Αντάρτες κι εκπρόσωποι του νόμου, ταπεινοί και καταφρονεμένοι, νέοι που ελπίζουν παράλογα σε μιαν αλλιώτικη ζωή αλλά και πρόωρα αποκαμωμένοι γέροι. Στο διήγημα που έδωσε και τον τίτλο στη συλλογή, ο τόπος που τους έμελλε να ζήσουν φαντάζει ως ου – τόπος. Σαν δαντική κόλαση ή στην καλύτερη περίπτωση, τελικά, Καθαρτήριο:

“Έτσι δεν έμενε πια τόπος για μας. Ίσως να μη μας έμενε ούτε καν εκείνο το κομμάτι γης που κάποτε θα χρειαζόμασταν για να μας θάψουν”. Χώρος που συμπαρασύρει στην ίδια άβυσσο, φυσικά, και τον Χρόνο: “Μέρες καλές και μέρες κακές, γίνανε πέντε χρόνια”.

Ποιητικότροπα, με μουσικές μετρημένες σιωπές και γλώσσα βαθιά σαν την ανάσα ρυθμική, με ζώντες και κεκοιμημένους να αποτελούν από κοινού “όλο το ανθρώπινο κοπάδι”. Την ανθρωπογεωγραφία ενιαία και αδιάσπαστη:

“Από το πρόσωπό της τρέχουνε ρυάκια βρόμικο νερό λες κι έχει περάσει το ποτάμι από μέσα της”.

Η επαρχία του Χαλίσκο, ο εμφύλιος, φτωχοί αγρότες και οικογενειακά μίση και πάθη που φτάνουν στην αιμομιξία, ο θάνατος, η αγωνία και η ανθρώπινη οδύνη, η συλλογική φωνή της κοινότητας και η υπόκωφη κραυγή της ιστορίας, κατορθώνουν μέσα από την απόλυτα λιτή και κοφτή, ποιητική και βαθύτατη ανθρώπινη αρμονία και ομορφιά, να κάνουν το καθαρτήριο να λάμψει σαν γλωσσικός παράδεισος, ο ήλιος της πιο σκοτεινής μας απελπισίας:

“Κάποτε θα ΄ρθει η νύχτα. Αυτό σκεφτόμασταν. Θα έρθει η νύχτα και θα μπορέσουμε να αναπαυτούμε. Τώρα πρέπει να διασχίσουμε τη μέρα, να τη διασχίσουμε όπως όπως για να γλιτώσουμε απ' τη ζέστη και τον ήλιο. Μετά θα σταματήσουμε. Μετά. Το μόνο που έχουμε να κάνουμε προς το παρόν είναι να προσπαθούμε ξανά και ξανά να προχωράμε βιαστικά πίσω από τόσους άλλους σαν κι εμάς και μπροστά από άλλους τόσους. Αυτό είναι το θέμα....”

Η Παναγιά στην Τάλπα και η λαχτάρα να φτάσει κανείς “πριν της τελειώσουνε τα θαύματα” στην “Τάλπα” καταλύουν τα σύνορα ηθικού και ανήθικου, της πραγματικής και της ασύλληπτης και ανείπωτης, πέραν του κόσμου τύπου αλλόκοτης αλλ' υπαρκτής ωστόσο ζωής, με τους νεκρούς να ακούν, να κατανοούν και να κυριαρχούν σε μια πυρετική, κληρονομημένη ως προπατορικό αμάρτημα θανάσιμη ζωή, όπου και η παραμικρή στιγμή συγκίνησης που είναι επαναλαμβανόμενη και διαρκής, απομένει όπως είπε και ο Γκυστάβ Λε Κλεζιό “τη μόνη μας ελπίδα σωτηρίας”.

Ένα βιβλίο που αποτελεί ένα αυτοτελές συγγραφικό σύμπαν αλλά ταυτοχρόνως και ζωή σπαρταριστή. Που αναφέρεται στο Μεξικό και στην Λατινική Αμερική αλλά και σε όλη την ανθρώπινη Ιστορία και μοίρα. Συγγραφέας που σε στοιχειώνει, ασυζητητί. Σε μια μετάφραση απολύτως εναρμονισμένη στη συγγραφική μουσική. Η Έφη Γιαννοπούλου και στο “Ο κάμπος στις φλόγες” όπως και στο “Πέδρο Πάραμο” έχει επιτελέσει – εκ του αποτελέσματος κρίνοντας – ένα μεταφραστικό θαύμα.

Οι επί μέρους τίτλοι των διηγημάτων: Μας δώσανε τη γη. Κουέστρα δε λας Κομάδρες. Είναι που είμαστε φτωχοί. Ο άντρας. Το χάραμα. Τάλπα. Μακάριο. Ο κάμπος στις φλόγες. Πες τους να μη με σκοτώσουν. Λουβίνα. Η νύχτα που τον άφησαν μόνο. Πέρασμα του Βορρά. Θυμήσου. Δεν ακούς να γαβγίζουν τα σκυλιά. Η μέρα της κατάρρευσης. Η κληρονομιά της Ματίλντε Αρκάνχελ. Ανακλέτο Μορόνες, αποτελούν, όλα μαζί και το καθένα ξεχωριστά, ακόμα και η κάθε γραμμή χωριστά, μια βαθιά νυχιά στα σπλάχνα.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-

ΕΡΓΑ ΤΟΥ:

Ο Χουάν Ρούλφο γεννήθηκε στις 16 Μαίου 1917 στη μεξικανική επαρχία του Χαλίσκο, όπου και έζησε τα πρώτα του χρόνια.

Μέχρι τα δέκα του χρόνια έχει χάσει και τους δυο γονείς του.

Το 1932 αποφασίζει να ξεκινήσει νομικές σπουδές στην Γκουανταλαχάρα, αναγκάζεται όμως να διακόψει λόγω μιας απεργίας διαρκείας στο πανεπιστήμιο.

Το 1935 μετοικεί στην Πόλη του Μεξικού, όπου προσπαθεί να συνεχίσει τις σπουδές του, αλλά χωρίς επιτυχία. Σχετίζεται με λογοτεχνικούς κύκλους και αρχίζει να δημοσιεύει σε διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά τα διηγήματά του, δεκαπέντε από τα οποία θα εκδοθούν το 1953 σε μια συλλογή με τον τίτλο “Ο κάμπος στις φλόγες”, στην οποία θα προστεθούν αργότερα άλλα δύο.

Το διάστημα αυτό είναι υπότροφος του Κέντρου για τους Μεξικανούς συγγραφείς και ετοιμάζει το μυθιστόρημά του, που αρχικά επρόκειτο να έχει τον τίτλο “Τα μουρμουρητά”, αλλά θα εκδοθεί το 1955 με τον τίτλο “Πέδρο Πάραμο”.

Και τα δύο βιβλία του έχουν άμεσο και σημαντικό αντίκτυπο στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία επηρεάζουν πολλούς νεότερους συγγραφείς. Ωστόσο δε θα εκδώσει τίποτα άλλο μέχρι τον θάνατό του. Στη διάρκεια της ζωής του θα βραβευτεί πολλές φορές για το λογοτεχνικό του έργο.

Πεθαίνει στις 7 Ιανουαρίου 1986. Το συγγραφικό του έργο, παρά τη μικρή του έκταση, έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες, έχει υμνηθεί από πολλούς σημαντικούς συγγραφείς και τον κατατάσσει μεταξύ των σημαντικότερων συγγραφέων του 20ου αιώνα.

Δημοσιεύεται στο Έθνος της Κυριακής

τα αγάλματα φορούν κάποτε τα καλά τους και μας επισκέπτονται...

2011-05-24T15:27:00.001+03:00

“Ο ΥΠΝΟΣ ΤΩΝ ΑΓΑΛΜΑΤΩΝ” του Νίκου Διακογιάννη. Εκδ. “Καλέντης”, σελ. 266, € 15

“Νομίζαμε πως ελέγχουμε τα πράγματα...”

“Ακριβώς! Νομίζαμε!”

Έτσι αρχίζουν όλα σ' αυτό το σημειολογικό μυθιστόρημα, από τον ψευδαισθησιακά θεωρούμενο “απόλυτο έλεγχο”. Ο Μάνος, ήρωας του βιβλίου και μεταφραστής στο “Γάλα των αγαλμάτων” του Σαραμάγκου επισκέπτεται το Μουσείο της Ακρόπολης, όταν η ανθρωπότητα μοιάζει να ζει έναν απίστευτο εφιαλτικό παραβολικό ολέθριο θρήνο. Διότι στο καινούργιο του μυθιστόρημα “Ο ύπνος των αγαλμάτων” ο Νίκος Διακογιάννης αποφασίζει και τολμά να καταλύσει τον χωροχρόνο στην τέχνη και να αγγίξει την ουσία και το χρέος της Μνήμης.

Χρησιμοποιώντας ως μεταχρονολογημένο μότο, φράση του Ζοζέ Σαραμάγκου και πάλι “Αυτό που είναι να γίνει θα γίνει και δεν αλλάζει, μη στρώνεις τραπέζι με το πεπρωμένο, γιατί τρώει τα γινωμένα και σου δίνει τα άγουρα”, αναφέρεται στην προφητική δύναμη της τέχνης, στην υπερβατική δύναμη των ονείρων και στην δυναμική της γραφής.

Η ιστορία επί τω προκειμένω, και όσον αφορά την καθημερινότητα ξαφνικά αρχίζει να γίνεται εφιαλτική. Τα αγάλματα σε όλα τα μεγάλα μουσεία του κόσμου αρχίζουν ξαφνικά να ραγίζουν, να θρυμματίζονται και να αποτελούν απειλή. Λες και κάποια αόρατη τρομοκρατική οργάνωση έχει βάλει στο στόχο της την Ιστορία και τον ανθρώπινο πολιτισμό, αυτή καθ' εαυτή την ανθρώπινη μνήμη.

“Ό,τι είχε καταγράψει το κλειστό κύκλωμα τηλεόρασης δεν έδειχνε ανθρώπινη παρουσία στο χώρο. Η εικόνα των αρχικώς άθικτων γλυπτών άλλαζε σε χρόνο έξι δευτερολέπτων”.

Ο συγγραφέας, με επίκεντρο την παρέα του Μάνου, την κοπέλα του Όλγα, τον Τίμο, τον Κώστα, την Αλίκη, τον εκδότη του και την ανταγωνίστριά του Στέλλα στο εκδοτικό, μεταφέρει την συγγραφική σκυτάλη με σημειολογικά μότος από χώρα σε χώρα. Κάποιος φύλακας, αρχαιολόγος, τουρίστας, τυχαίος, θα βρεθεί εκεί αντιμετωπίζοντας την απολύτως ακατανόητη μεν αλλά και άκρως ρεαλιστική καταστροφή. Ο Σαραμάγκου και “Το γάλα των αγαλμάτων” που μεταφράστηκε στο εξής, παίρνει πια διαστάσεις προφητείας: “Αλήθεια, αν ποτέ ζωντάνευαν αυτά τα αγάλματα, ποιο δρόμο θα έπαιρναν; Και τι θα είχαν να ομολογήσουν ή να μοιραστούν με τους περαστικούς; Μήπως είναι επιλογή τους τούτη η σιωπή, η ακινησία;”

Στο μεταξύ, τα δεδομένα ανταλλάσσουν την μοίρα των αγαλμάτων με το ανθρώπινο πεπρωμένο και μια ζοφερή, αλλόκοτη νόσος αρχίζει να πλήγει τον κόσμο. Ενώ τα αγάλματα κονιορτοποιούνται, οι άνθρωποι που υποπίπτουν σ' αυτήν... αγαλματοποιούνται! Υποφέρουν από φοβερούς πυρετούς στην αρχή, παγώνουν μετά και πέφτουν ωσεί νεκροί σε χειμέρια νάρκη! Ο κόσμος όλος γεμίζει τρόμο, απόγνωση, εγκλείστους, ασθενείς σε γκέτο, και το μόνο που φαίνεται πια να λειτουργεί είναι η διαδικτυακή επικοινωνία.

Ο Νίκος Διακογιάννης για να φτάσει στη λύση και να λύσει τον γρίφο καταφεύγει σε όλα τα αφηγηματικά μέσα, πρωτοπρόσωπη και τριτοπρόσωπη αφήγηση, αλληλογραφία, μέιλς, περιγραφή, και αναφέρεται σε κάθε θρησκευτική, φιλοσοφική και μυθολογική δοξασία. Ο καινούργιος ακίνητος, αμίλητος, άβουλος, άγευστος, ακίνδυνος, αμνήμων άνθρωπος – αλήθεια μήπως μας θυμίζει κάτι όλο αυτό;- μοιάζει πια παγκόσμιο εφιαλτικό γεγονός, και εδώ έρχεται η συγγραφική τεχνική να εγκιβωτίζει την Ιστορία μέσα στην ιστορία, το όνειρο μέσα στο όνειρο και ένα βιβλίο μέσα σε ένα άλλο βιβλίο. Αφήνοντας ορθάνοιχτα βέβαια τα σύνορα τέχνης – ζωής και τα ερωτηματικά, το τί προηγείται στην όντως ζωή τελικά, και αν είχε δίκιο ο Πούσκιν που ισχυρίστηκε ότι ο κάθε ποιητής δεν μπορεί παρά να είναι προφήτης.

Παγκόσμιες λέσχες που ελέγχουν τον κόσμο, νέα τάξη πραγμάτων, η ελπίδα του Προμηθέα και το μαρτύριο του Σισύφου ενσκήπτουν και πάλι και είναι παντού, αναδεικνύοντας το παγκόσμιο πρόβλημα ως πνευματικό πρόβλημα, πρωτίστως.

Με γλώσσα ατμοσφαιρική, ποιητική, ενίοτε ρεαλιστική και με γρήγορη και απολύτως κινηματογραφική πλοκή, το μυθιστόρημα φλερτάρει με πολλά είδη: αστυνομικό, θρίλερ, υπαρξιακό και φιλοσοφικό, αλληγορικό...

Το αποτέλεσμα, διαφορετικό, όπως το αντέχει αναγνωστικά ο καθένας. Επειδή “τα αγάλματα μιλούν στους ποιητές, αφουγκράζονται την ανάσα των απελπισμένων, μικραίνουν, ταπεινώνονται, μένουν αιώνες στη βροχή, το κρύο. Ριγούν στη σκιά βέβηλων χεριών που ήρθαν με λοστούς να τα πάρουν μακριά”. Και διότι “τα αγάλματα φορούν κάποτε τα καλά τους και μας επισκέπτονται. Μας παίρνουν από το χέρι, ή φορές πάλι, μας ανεβάζουν στους δυνατούς ώμους τους. Έπειτα εμείς μικραίνουμε, γινόμαστε μια σταλιά, κομμάτια μαρμάρου, κομμάτια ακατέργαστων εμβρύων. Στον ύπνο μας φτάνουν τραγούδια αρχαίων μελωδιών, ήχοι βαρείς, πλάγιοι. Θηλάζουμε αθανασία”.

Ένα βιβλίο για την Μνήμη, την Τέχνη, τον Χρόνο. Με πολλαπλές αναγνώσεις και μεγάλες ρωγμές στον ξανακερδισμένο, τελικά, Χρόνο.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-

ΕΡΓΑ ΤΟΥ:

Γεννήθηκε στη Νίσυρο της Δωδεκανήσου το 1974 και είναι εκπαιδευτικός. Αφού εργάστηκε για ένα διάστημα ως ξεναγός, επέστρεψε στο γενέθλιο τόπο του.

Εμφανίστηκε στα γράμματα το 2007 με το μυθιστόρημα “Τέρα Άμου” (εκδόσεις Αρμός), το οποίο προτάθηκε για το Athens prize for literature του περιοδικού (δε)κατα.

Ακολούθησε το 2009 το μυθιστόρημα “Καθρέφτες στο χώμα” από τις ίδιες εκδόσεις.

Κατά περιόδους αρθρογραφεί στο περιοδικό “Ο Διαβάτης της Νισύρου”, ενώ συνεργάζεται με το λογοτεχνικό περιοδικό “Νησίδες”. Στην κινηματογραφική ταινία “Η Νοσταλγός”, που βασίζεται σε διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, συνεργάστηκε στη διασκευή του σεναρίου στο νισύρικο ιδίωμα.

“Ο ύπνος των αγαλμάτων” είναι το τρίτο του μυθιστόρημα.

“ Έχε τέρμενο το ροδί σεντόνι θα γίνει λευκό κι όλα θα τα ξαναδείς στον αρράγιστο καθρέφτη...”

2011-05-20T12:40:00.000+03:00

“όσο βάζεις στόχους και σκοπούς τόσο ξανανιώνεις τόσο μακραίνεις τον χρόνο της ζωής πιστεύοντας πώς δεν γίνεται να φύγεις πρέπει πρώτα να τελειώσεις...”

“ΛΟΞΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ” του Παναγιώτη Κουσαθανά. Εκδ. “Ίνδικτος”, σελ. 149, €

“- Ναι, η ανθρωπότητα είναι πιασμένη στη φάκα αλλά πάλι για σκέψου να ζούσαμε για πάντα πάντα πάντα να 'ρχόταν λέει η ώρα που θα εκλιπαρούσαμε τον Χρόνο- Μόρο να μας λυτρώσει να κοιμηθούμε να ησυχάσομε κι αυτός να μη μας κάνει αφτιά' α όχι όχι όχι ο Χρόνος πρέπει να 'ναι μακρύς αλλά η ζωή σύντομη ίσως σ' αυτή την παραδοξότητα να κρύβεται το βαθύ αξεδιάλυτο νόημα εκείνου που μ' εξοργιστική ευήθεια οι άνθρωποι λένε “προορισμό”...

Ένα παιχνίδι με την Ύπαρξη και τον Χρόνο, με το Νόημα και με τον Προορισμό, σε μια διαρκή εναλλαγή αφηγηματικού ύφους, αλλού τραγικό, σκωπτικό, σουρεαλιστικό, νοσταλγικό, ονειρικό, αλληγορικό, σε ένα βιβλίο- έκπληξη επί των ημερών μας!

Με οξείες, βαρείες και περισπωμένες, με γλώσσα δόκιμη, λαική, της μάνας και της γιαγιάς μας, ντοπιολαλιά, ποιητική, ο ποιητής και συγγραφέας είκοσι δύο ήδη βιβλίων, Παναγιώτης Κουσοθανάς, αναζητά μέσα από το ιερό ζυμάρι της γλώσσας, την πεμπτουσία και τους αρμούς της ζωής.

Ξεκινώντας με... οικοδομικούς αρμούς, εφόσον στο πρώτο διήγημα της συλλογής (σύνολον, 17 διηγήματα) “Τα εγκαίνια”, η αρχαιολόγος Δ. αντιμετωπίζει την ακμή και την παρακμή, το αίνιγμα του χρόνου και το μυστήριο της φθοράς μέσα στο ολοφώτεινο, ολοκαίνουργιο σπίτι της. Το μισοτελειωμένο, όσο να 'ναι, κι αυτό το γνωρίζει ο κάθε δημιουργός, ήταν μια κάποια παρηγοριά (αποφεύγω να πω, σιγουριά): “Θυμάται πώς όσο έχτιζε ένιωθε άτρωτη σχεδόν αθάνατη παρά τις έγνοιες και την κούρασή της ίσως γιατί είχε μπροστά της να επιτελέσει “έργο” που απομάκρυνε σαν φυλαχτό κάθε συμφορά “-; Μήπως τώρα που τέλειωσα τα χτισίματα πρέπει ν' αρχίσω μιαν άλλη οικοδομή για να ξορκίσω το κακό που πλανιέται τριγύρω; Τι σκαρφίζεται τελοσπάντων το μυαλό του ανθρώπου με τι παραμυθιάζεται' απορεί σαστισμένη “όσο βάζεις στόχους και σκοπούς τόσο ξανανιώνεις τόσο μακραίνεις τον χρόνο της ζωής πιστεύοντας πώς δεν γίνεται να φύγεις πρέπει πρώτα να τελειώσεις...”

Και τα υπόλοιπα δεκαέξι διηγήματα “μυθ- ιστορίες”, ξεκινούν με ποιητικές αναφορές και έχουν σαν αντικείμενό τους πάντα την φθορά και τον χρόνο. Αντιμετωπίζοντας πότε μετωπικά μια καθ' αυτή “λοξή ιστορία” (“Το βάραθρο”), ατενίζοντας άλλοτε “τα λοξά συμβάντα” ενός άκρως επεισοδιακού “Γάμου” και απευθυνόμενα πρωτοπρόσωπα ενίοτε σε έναν “λοξό Θεό” (“Τα εγκαίνια”) (πώς θα μπορούσε κανείς να τον αντικρίσει, εξάλλου, ευθέως!)

Η πατρίδα των παιδικών μας χρόνων και το σεπτό πρόσωπο της μητέρας, οι κεκοιμημένοι, ο γενέθλιος τόπος, η δημιουργία, η ποιητικότητα της καθημερινότητας και το όνειρο, αποτελούν το συγγραφικό όχημα για να φτάσει ο αφηγητής, εν τέλει, στο προορισμό και στο νόημα. Επώδυνα, άλλοτε:

“- Δηλαδή ; ύστερα τι; τί ύστερα;” επιμένω μες στον λυτρωτικό λυγμό μου που ΄ρθε σαν ευλογημένο πρωτοβρόχι να ποτίσει τη στέγνια “αν και αναβλέψας ;είμαι άραγε τυφλός χαμένος;” Μια διάφωτη σκιά περνά ξυστά δίπλα μου ψιθυρίζοντας (ένεκα η “τρυφερότη” που έλεγα) “- Έχε τέρμενο το ροδί σεντόνι θα γίνει λευκό κι όλα θα τα ξαναδείς στον αρράγιστο καθρέφτη εγώ θα 'μαι κοντά σου να ξεμπλέκω το κουβάρι του Χρόνου να μερεύω τον σάλο των ημερών γλυκαίνοντας το όξος και τη χολή του κόσμου”. Αν κι έχω πενήντα χρόνια ν' ακούσω τη φωνή της αυτοστιγμεί την αναγνωρίζω να επανακυρώνει το γλυκόπικρο μυστήριο της Ζωής κι αυτομάτως οι ερωτήσεις βρίσκουν την απάντησή τους απόψε την αφέγγαρη τη σκοτεινότερη νύχτα του χρόνου ; ποιος θα το 'λεγε;”

Και κάποιες άλλες φορές με οχηματαγωγό τη νοσταλγία και τη μνήμη: “λένε λοιπόν ότι οι άνθρωποι ζουν τόσο όσο τους θυμούνται οι ζωντανοί και μνημονεύουν τα ονόματά τους ίσως να είναι έτσι εγώ όμως άλλα πιστεύω οι άνθρωποι παύουν να ζουν από τη στιγμή που κλείνουν τα μάτια τους και δεν βλέπουν δεν μυρίζουν δεν λυπούνται ούτε χαίρονται ;ήλθαμε άρα για να παρέλθομε; ;για να σβήσουμε αθόρυβα σαν φωτοαντίγραφα σ' ένα σκοτεινό συρτάρι;”

Το αποτέλεσμα, ένα άκρως μαγικό, απαλό, γλωσσικό ατένισμα στο ανείδωτο και στο ανείπωτο, με τρόπο “τόσο όσο” ώστε να είναι και αληθινό και θαυματουργικό, ταυτοχρόνως.

Ένα βιβλίο- έκπληξη σε μια εποχή που όλα αποτελούν μια ευθεία. Με στίξη, αίσθημα, βάθος κι ανάστημα, και για τον συγγραφέα του μια έντιμη, συνεπής, αριστουργηματική “έκθεση ιδεών” διαρκείας. Μια αέναη επιστροφή σε ό,τι δεν χάνεται, στα θολά βασικά μας τα μοναδικά που μπορούν να αποκαταστήσουν την χαμένη μας γεύση και όραση, την χαμένη επαφή με τον έσω εαυτό μας και την όντως ζωή μας.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ:

Ο Παναγιώτης Κουσαθανάς είναι φιλόλογος, ποιητής και πεζογράφος. Γεννήθηκε το 1945 στη Μύκονο, όπου και διαμένει. Σπούδασε αγγλική και ελληνική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάστηκε επί μια εικοσαετία ως καθηγητής στη Μέση Εκπαίδευση.

Έχει εκδώσει είκοσι δύο βιβλία με ποιήματα, διηγήματα, κείμενα για τον πολιτισμό και την ιστορία του γενέθλιου τόπου του και έχει μεταφράσει αγγλόφωνη ποίηση.

Το πρώτο βιβλίο του “Συρραφή ονείρων” (ποιήματα, 1980), έχει τιμηθεί με το Βραβείο Μαρίας Περ. Ράλλη και τα “Παραμιλητά Α' και Β'”, Κείμενα για τον πολιτισμό και την ιστορία της Μυκόνου” (Ίνδικτος, 2002) με το Κρατικό Λογοτεχνικό Βραβείο Χρονικού- Μαρτυρίας.

Τελευταία του βιβλία:

“Μικρό τρίπτυχο του νόστου” (Ίνδικτος 2006) και

“Λουδοβίκου Ρουσέλ, Παραμύθια της Μυκόνου” (Ίνδικτος και Δήμος Μυκόνου 2007).

Οι “Λοξές ιστορίες” (διηγήματα από την Ίνδικτο, επίσης) τιμήθηκαν με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος 2010.

Επειδή με “Λοξές ιστορίες” ήθελα να αλλάξω τον χρόνο

Δημοσιεύεται και στο Έθνος της Κυριακής.

Ζωγραφίζει τον εαυτό της γιατί είναι μόνη

2011-05-16T14:38:00.000+03:00

“Πικρό και τρυφερό, σκληρό σαν ατσάλι και εύθραυστο και φίνο σαν τα φτερά μιας πεταλούδας, αξιαγάπητο σαν όμορφο χαμόγελο και γλυκόπικρο σαν τη ζωή: αυτό είναι το έργο της. Δεν σας τα γράφω αυτά επειδή είμαι ο άντρας της, αλλά επειδή είμαι φανατικός θαυμαστής της ζωγραφικής της”.

“ΦΡΙΝΤΑ ΚΑΛΟ Η ζωή μιας αδάμαστης γυναίκας” της Λίντε Ζάκμπερ. Μετάφραση: Σίσσυ Παπαδάκη. Εκδ. “Μελάνι”, σελ. 168, € 16

“Τι τα χρειάζομαι τα πόδια, όταν μπορώ να πετάω;”

“Σαν κορδέλα τυλιγμένη γύρω από μια βόμβα” την χαρακτήρισε ο Μπρετόν γυναίκα που έκανε τη ζωγραφική της, φως στο ερεβώδες σκοτάδι της ζωής.

“Δεν είμαι άρρωστη. Είμαι σπασμένη. Αλλά είμαι ευτυχισμένη όσο μπορώ να ζωγραφίζω”, υποστήριζε η Φρίντα Κάλο στην ταραχώδη κι επώδυνη σύντομή της διαδρομή, εξάλλου γιατρός ήθελε να γίνει προτού κομματιάσει το τραμ τη ζωή της για πάντα.

Στην βιογραφία της Λίντε Ζάκμπερ (που ήδη γνωρίζουμε απ' την βιογραφία της Λου Σολομέ), με τον τίτλο “Φρίντα Κάλο Η ζωή μιας αδάμαστης γυναίκας”, η προσωπικότητα της Μεξικάνας ζωγράφου παρουσιάζεται πολυεπίπεδα, ψυχαναλυτικά και αισθητικά. Η βιογράφος την παρακολουθεί από την ώρα της γέννησης (στις 6 Ιουλίου του 1907 στο Κογιοακάν), την πρώτη ατυχία της με την πολυομελίτιδα στα έξι της χρόνια, το τραυματικό της ατύχημα στα δεκαεφτά της με το τραμ (είχε επιστρέψει για να πάρει το ξεχασμένο ομπρελίνο), την συνάντησή της με τον μεγάλο μεξικανό ζωγράφο Ντιέγο Ριμπιέρα τον οποίο παντρεύτηκε δυο φορές και της καθόρισε τη ζωή, το μεγάλο της πάθος για τη ζωγραφική, το σύντομο πάθος της για τον Τρότσκι και την διαρκή αγάπη της για την Μεξικάνικη παράδοση κι επανάσταση.

Την ακολουθεί στα ταξίδια της στη Νέα Υόρκη, στο Σαν Φρανσίσκο και στην Ευρώπη, με τον Ντιέγο για τις δουλειές του αλλά και δίχως αυτόν, για τη δική της δουλειά και τις αλλεπάλληλες εγχειρήσεις της.

Φωτίζει τα έργα της ένα – ένα, αυτοπροσωπογραφίες και απολύτως αυτοβιογραφικά τα πιο πολλά, με έντονα στοιχεία υπερρεαλισμού που αποτελούσαν, όμως, για εκείνην την ίδια την πραγματικότητα της ζωής:

“Αυτοπροσωπογραφία σε βελούδινο φόρεμα”, “Φρίντα Κάλο και Ντιέγο Ριμπέρα”, “Νοσοκομείο Χένρυ Φορντ”, “Η γέννησή μου”, “Η Φρίντα και η καισαρική τομή”, “Ρίζες”, “Αυτοπροσωπογραφία σε σύνορα Μεξικού”, “Μερικά μαχαιρώματα”, “Το φουστάνι μου κρέμεται εκεί πέρα ή Νέα Υόρκη”, “Αυτοπροσωπογραφία αφιερωμένη στο Λέοντα Τρότσκι”, “Εγώ κι η κούκλα μου”, “Η νταντά μου κι εγώ”, “Το όνειρο ή Το κρεβάτι”, “Οι δυο Φρίντες” και “Τι είδα στο νερό”, “Η αυτοκτονία της Ντόροθι Χέιλ”, “Κομματιασμένη στήλη” και “Το αγκάλιασμα του σύμπαντος, η γη (Μεξικό), εγώ, ο Ντιέγκο κι ο κύριος Ξόλοτλ”, “Ο Μωυσής ή Ο πυρήνας της δημιουργίας” και “Αυτοπροσωπογραφία Ο κύκλος”, όλα γίνονται ταυτόχρονα δημιουργία αλλά και αυτή καθ' εαυτή η δική της ζωή. Με πάθος και χρώμα, ταλέντο τεράστιο και δύναμη υπεράνθρωπη. “Στο φόντο – βεβαίως- πάντοτε πικρία, εκκεντρικότητα, εντιμότητα, πόνος”.

Κι όμως, αν όλα είχαν πάει καλά, μπορεί και τίποτε απ' όλα αυτά να μην είχε συμβεί, διότι: “Η μικρή Φρίντα με τα μαύρα φρύδια ντρεπόταν μέχρι σήμερα να δείξει το έργο της' ζωγραφίζει όμως από το 1926, όταν ένα αυτοκινητιστικό δυστύχημα την ανάγκασε να μείνει στο γύψο και να “βαριέται μέχρι θανάτου”, όπως λέει η ίδια”.

Όπως και να 'χει στην 46χρονη ζωή της η φράση του Μπρετόν “χρωματιστή κορδέλα γύρω από μια βόμβα” θα βρίσκεται στα στόματα όλων. Κι η τέχνη θα γίνει το συνώνυμο αυτής καθ' εαυτής της ζωής. Εξάλλου ήδη “Η τέχνη για τον Ντιέγο Ριμπέρα είναι μια από τις βασικές λειτουργίες του ανθρώπου, “μια οργανική λειτουργία... Η τέχνη είναι χρήσιμη και αναγκαία για τη ζωή του ανθρώπου όπως το ψωμί, το κρέας, τα φρούτα, το νερό κι ο αέρας”. Και “Ενώ ο Ριμπέρα θέλει να ενισχύσει με τη ζωγραφική του το αίσθημα συλλογικότητας των ανθρώπων, η Φρίντα προσπαθεί να αποτυπώσει με σαφήνεια την ιδιαίτερη ψυχική κατάσταση ενός μόνο ανθρώπου”...

Η ζωή της Φρίντα ήταν η ζωή με τα χειρουργεία, τον Ντιέγο, η ζωή με τη ζωγραφική. Ταραχώδης, παθιασμένη και ατυχής, όπως την έβρισκε η ίδια: “Στη ζωή μου είχα δυο ατυχήματα. Στο πρώτο με χτύπησε ένα τραμ' το άλλο είναι ο Ντιέγο”.

Ακόμα και σαν δασκάλα η Φρίντα υπήρξε πρωτοποριακή, έκαναν σχεδόν κίνημα οι μαθητές της. Η φράση της “Αλλά εγώ είμαι εγώ κι εσύ είσαι εσύ. Αυτή είναι η γνώμη μου, αλλά μπορεί να κάνω και λάθος. Αν σε βοηθήσουν αυτά που σου είπα, ακολούθησέ τα την επόμενη φορά' αν όχι, μην τους δίνεις σημασία”, θα μείνει ιστορική.

Η βιογράφος, και ψυχαναλύτρια ανατέμνει ταυτοχρόνως τις συγκυρίες, την εποχή, την προσωπικότητα και το έργο της, αναφερόμενη και στα ζωγραφικά κινήματα ως ζωγράφος η ίδια:

“Είναι αδύνατον, στο περιορισμένο διάστημα μιας ζωής, να γίνουν πραγματικότητα όλα όσα έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιηθούν. Στα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του μοντέρνου ανήκει και ο πόνος γι' αυτό που δεν πραγματοποιήθηκε”.

Οξυδερκής όσο δεν γίνεται, ο Ντιέγο για το έργο της Φρίντα θα πει:“Πικρό και τρυφερό, σκληρό σαν ατσάλι και εύθραυστο και φίνο σαν τα φτερά μιας πεταλούδας, αξιαγάπητο σαν όμορφο χαμόγελο και γλυκόπικρο σαν τη ζωή: αυτό είναι το έργο της. Δεν σας τα γράφω αυτά επειδή είμαι ο άντρας της, αλλά επειδή είμαι φανατικός θαυμαστής της ζωγραφικής της”.

Το αποτέλεσμα, η τέχνη – σωτηρία και καταφύγιο, η τέχνη, μοναχική και θαυματουργή: “Ζωγραφίζει τον εαυτό της γιατί είναι μόνη, είχε πει κάποτε η Φρίντα”. Κι ένα βιβλίο συναρπαστικό σαν το μυθιστόρημα της πολυκύμαντης και ευφάνταστης, πολυμήχανης, αντιφατικής ζωής. Σε αισθητικά ιδιαίτερα προσεγμένη έκδοση (με φωτογραφικό ένθετο) από την Πόπη Γκανά. Μοναδικά εύστοχη για την Φρίντα και το βιβλίο, του Βίλαντ Σμιντ η κριτική: “Στο κέντρο του κόσμου - ο πόνος. Στο κέντρο του κόσμου- ο έρωτας. Γνώρισε τον εαυτό της μέσω του πόνου και με επίκεντρο το φύλο της. Ο πόνος και το φύλο της ήταν οι πηγές της τέχνης της... Η ποίησή της είναι η αμεσότητα των έργων της και η αλήθεια της αναδύεται από τον τρόπο που αντιμετωπίζει τις μεταφορές σαν κυριολεξίες, κάτι που κάνει, συχνά, την αλήθεια αυτή να μοιάζει σουρεαλιστική”...

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ:

Η Λίντε Ζάλμπερ διδάκτωρ Ψυχολογίας και ψυχοθεραπεύτρια, γεννήθηκε το 1944 στο Τυτζ της Πομερανίας και εργάζεται στο Πανεπιστήμιο της Κολωνίας. Ειδικότης της: η σχέση ανάμεσα στη ζωή και το έργο ενός καλλιτέχνη.

Από το 1983 ζωγραφίζει.

Συγγραφέας των μονογραφιών: “Αναίς Νιν” (1992) και

“Μάρλεν Ντήντριχ” (2001) και της βιογραφίας

“Χίλιες και μία γυναίκες. Η ιστορία της Αναίς Νιν”.

Δημοσιεύθηκε στο Εθνος της Κυριακής

Αυτό είναι το θέμα...

2011-05-12T15:31:00.000+03:00

Έτσι σκεφτόμασταν η Νατάλια κι εγώ, ίσως και ο Τανίλο, όταν πηγαίναμε στη δημοσιά της Τάλπα, μες στην πομπή' με τη λαχτάρα να φτάσουμε πρώτοι στην Παναγία, πριν της τελειώσουνε τα θαύματα....”

“Τάλπα” από τη συλλογή διηγημάτων “Ο Κάμπος στις φλόγες”, εκδ. Πατάκη. Χουάν Ρούλφο σε μετάφραση Έφης Γιαννοπούλου.

Ακόμα συνέρχομαι (και δεν ξέρω και αν το θέλω!)

Η ωραία κραυγή της σιωπής

2011-05-12T14:14:00.000+03:00

Με τον ίδιο τρόπο, σου είχα ξαναπεί στις 10/5/2007, ευτυχισμένα γενέθλια.

Του Μάκη, με παρόμοιο, για να μην πω με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, και πάλι.

ΤΑ ΣΑΝΔΑΛΙΑ» του Χόρχε Σεμπρούν, Μετάφραση: Αύγουστος Κορτώ, Εκδ. «Εξάντας», σελ 61, τιμή: 6 ευρώ.

«… τυχαίο, ακόμη μια φορά, και το ταλέντο δύο υπάρξεων υποφερτά φρικαλέων σημαδεύουν το πεδίο όπου παίζονται η κωμωδία, η ιλαροτραγωδία του ερωτισμού. Καληνύχτα, miss F. Θα διαλέξεις τη σειρά αύριο: talk or sex». Β.
Και καταλήγοντας κατ’ αυτό τον τρόπο το φαξ που στέλνει ο άγνωστος για την ώρα εραστής που μονογράφει ως Β. στην άρτι αφιχθείσα σε εκείνο το πολυτελές ξενοδοχείο στη Βενετία άγνωστη, είναι σαν να οροθετεί το αίνιγμα αλλά και την λύση του, αυτής της φαινομενικά σύντομης, αλλά που κρατά όσο και η ιστορία του κόσμου, ερωτικής ιστορίας.
Και για τους ίδιους τους πρωταγωνιστές διαθέτει είκοσι χρόνια βάθος. Διότι στα «Σανδάλια» του ο Χόρχε Σεμπρούν επέλεξε να συμπυκνώσει την αιώνια ιστορία ενός παράνομου έρωτα σε δυο βράδια, ήτοι εξήντα μία μόλις σελίδες.
Μια γυναίκα «με ωραιότητα εσωτερική και απαστράπτουσα», «διαθέσιμη και συγκρατημένη», με «κάποιες ρυτίδες γύρω από το βλέμμα, λεπτομέρειες μηδαμινές μα κραυγαλέες- ή μάλλον ικετευτικές» οι οποίες θα κάνουν τον πορτιέρη (και τον αναγνώστη) να καταλάβει ότι έχει σίγουρα πατήσει τα σαράντα, φορώντας ακόμα τα εκδρομικά παπούτσια του τένις, φτάνει και περιμένει έναν άντρα.
Είναι η Φρανς Μπάμπελσον, δικηγόρος, κάτοικος Νέας Υόρκης. Και περιμένει τον Μπερνάρ Μπορίς, δημοσιογράφο σε έρευνες και μεγάλα ρεπορτάζ, με ειδικότητα στα ντοκιμαντέρ να έρθει από το Παρίσι.
Από τις σκέψεις της Φρανς μαθαίνουμε ότι γνωρίστηκαν είκοσι χρόνια πριν, μια νύχτα του Αυγούστου. Βιώνοντας μαζί – και με τη μια- το απόλυτο παρόν «στην εφήμερη, άχρονη και ακόρεστη σχισμή του πόθου». Κατά κάποιον τρόπο «ανώνυμοι ο ένας για τον άλλο».
«Ποτέ στη διάρκεια εκείνων των ημερών της ερωτικής αγρύπνιας» «δεν είχε τεθεί μεταξύ τους ζήτημα μέλλοντος. Κανένα σχέδιο, κανένας ορίζοντας, καμία ψευδαίσθηση». Και έτσι κύλησε η ζωή τους. Με εκείνον στον γάμο του (εκείνη δεν τον διεκδίκησε), με εκείνη σε έναν άλλο γάμο (και μετά έξω απ’ αυτόν) και τώρα σε μια από τις κατά περιόδους παθιασμένες συναντήσεις τους, με σκοπό αυτή τη φορά να τον αποχαιρετήσει. Να του δώσει τα… σανδάλια στο χέρι.
Τα δικά της σανδάλια τα θυμήθηκε με το δεύτερο φαξ του πως φθάνει, «εκλεπτυσμένα σανδάλια, με τακούνι και κορδόνια, που έδιναν αξία στους φινετσάτους αστραγάλους, στις λεπτές, τορνευτές γάμπες, τις απαλά γραμμωμένες».
Έτσι ανάμεσα στα… παπούτσια θα παιχτεί η ιστορία και υπό τους στίχους του Ρενέ Σαρ: «Ομορφιά, απόλυτή μου ευθεία, μέσ’ από τέτοιους άθλιους δρόμους, στο κατάλυμα μιας λάμπας κι ενός κλειστού κουράγιου, να ξεπαγιάζω, κι εσύ να ‘σαι η γυναίκα μου τον Δεκέμβρη. Η ζωή που μου μέλλει είν’ η όψη σου την ώρα που κοιμάσαι». Όταν άρχισαν όλα. Αλλά και τώρα δα: «Πόσο ωραία είναι η κραυγή σου που μου χαρίζει τη σιωπή σου!», που θα τελειώσουν και όλα.
Θα σημάνει φινάλε από εκείνα τα μοιραία σανδάλια, συγκεκριμένα «το τακούνι του όμορφου δεξιού σανδαλιού». Και η κραυγή που θα ακουστεί αυτή την φορά δεν θα είναι η συνήθης ηδονική κραυγή της και ναι, αυτός ο άντρας που έτρεξε να προυπαντήσει στο ταξί, ήταν ο Μπερνάρ.
Ο Μπερνάρ που απ’ ότι θα μάθουμε είχε τον Σαρ, ερωτικό άσσο στο μανίκι.
Μια σύντομη, βίαιη, παθιασμένη ερωτική ιστορία από έναν από τους σπουδαιότερους συγγραφείς του κόσμου. Βαθύτατα υπαρξιακή και αποκαλυπτική: για την ψυχοσύνθεση της γυναίκας και του άντρα, για την φύση αυτής καθ’ εαυτής της επιθυμίας, για το ψέμα και την αλήθεια του έρωτα, για το βάσανό του, την κωμωδία του και την ιλαροτραγωδία. Για τον ερωτισμό του «μιλώ» ειδικά όταν τα μισά απ’ όσα λέω είναι ποίηση. Για όλη αυτή την «εγκεφαλική ηδονή» που μπορεί να κρατήσει εξίσου τους εραστές μια ζωή, όσο και όπως «η απόλυτη υποδούλωση στη σάρκα».
Μια σύντομη ιστορία που αποδεικνύει πόσο ερωτικός συγγραφέας είναι ο συνήθως πολιτικός Σεμπρούν.

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ:Ο Χόρχε Σεμπρούν γεννήθηκε στη Μαδρίτη το 1923. Η οικογένειά του έφυγε στο εξωτερικό το 1937 και από το 1937 και από το 1939 έζησε στο Παρίσι, όπου έγινε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος και πήρε μέρος στην Αντίσταση κατά των Ναζί.
Το 1943 συνελήφθη από την Γκεστάπο και κρατήθηκε επί δύο χρόνια στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μπούχενβαλντ.
Μετά την απελευθέρωσή του, την άνοιξη του 1945, γίνεται υπεύθυνος της παράνομης δουλειάς του Κομμουνιστικού Κόμματος και πολύ γρήγορα μέλος της Κ.Ε.
Τον Απρίλη του 1964 διαγράφεται από το Ισπανικό Κομμουνιστικό Κόμμα μαζί με τον Φερνάντο Κλαουδίν μετά από εισήγηση του Σαντιάγο Καρίγιο και της Ντολόρες Ιμπάρουρι, της θρυλικής «Πασιονάριας».
Από τότε αφιερώνεται στη Λογοτεχνία και τον Κινηματογράφο.
Υπήρξε, επίσης, για μεγάλο διάστημα, υπουργός Πολιτισμού στην Κυβέρνηση Φελίπε Γκονθάλεθ.
Παράλληλα η συγγραφική του δραστηριότητα τον αναγορεύει σε έναν από τους πλέον σημαντικούς, πολυδιαβασμένους και βραβευμένους συγγραφείς των τελευταίων χρόνων (Βραβείο Φορμεντόρ 1964, Βραβείο της Ειρήνης 1994, Φέμινα 1995, Βραβείο Ιερουσαλήμ 1996).
Το «Είκοσι χρόνια και μια μέρα» είναι το πρώτο μυθιστόρημα που γράφει στα ισπανικά, τη γενέθλια γλώσσα του, αποσπώντας ομόφωνα το Βραβείο του Ιδρύματος Λάρα 2003, που απονέμουν οι εκδότες της Ισπανίας στο καλύτερο λογοτεχνικό έργο της χρονιάς.
Από τις εκδόσεις «Εξάντας» έχουν κυκλοφορήσει: «Το μεγάλο ταξίδι», «Το Λευκό Ορος», «Η αυτοβιογραφία του Φεδερίκο Σάντσεθ», «Τι ωραία Κυριακή!», «Η επιστροφή του Νετσάγιεφ», «Χαιρετίσματα από τον Φεδερίκο Σάντσεθ», «Γραφή η ζωή», «Αντίο φως της νιότης», «Τα σανδάλια», «Είκοσι χρόνια και μια μέρα», «Ο νεκρός που μας χρειάζεται»…।

Υγ: ευτυχώς που υπάρχει και η φιλία, αυτή η φιλία, και η ποίηση που δεν σ' αφήνει να πεθάνεις από αηδία! Ξεγυμνωτική εποχή! Θα τα δούμε όλα και όλους στις πραγματικές τους διαστάσεις και με το πραγματικό τους πρόσωπο, τελικά, θέλοντας και μη! Γιατί όχι; Από την τυφλότητα, καλύτερο το ξάφνιασμα, στο φινάλε το περάσμά τους το επέτρεψε από τη ζωή μας και ο αφελής εαυτός μας και η ζωή! Αλλά η Κέρκυρα, όλα κιόλα, κουκλίτσα πάντοτε! Νάμαστε καλά βρε να θυμόμαστε την εποχή της άκρατης αφέλειας!

“Το αν θα λάβεις ποτέ αυτήν την επιστολή έχει μικρή μονάχα σημασία, αφού την έγραψα αποκλειστικά για δική μου ευχαρίστηση”

2011-05-10T14:23:00.001+03:00

“ΈΝΤΓΚΑΡ ΑΛΑΝ ΠΟΕ: 21 ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ “ΤΟ ΚΟΡΑΚΙ”. Ανθολόγηση- Μετάφραση- Σημειώσεις: Κατερίνα Σχινά. Εκδ. “Μεταίχμιο”, σελ. 425, € 22

“Είναι αλήθεια ότι μπορεί να μη βρω ποτέ την ευκαιρία να διοχετεύσω τα γραπτά μου στον κόσμο, όμως δεν θα εγκαταλείψω την προσπάθεια. Την τελευταία στιγμή θα εσωκλείσω το χειρόγραφο σ' ένα μπουκάλι και θα το πετάξω στη θάλασσα”.

Σαν μπουκάλι στη θάλασσα, έτσι έγραφε, εξάλλου στα “Μέλλοντα ταύτα” και το έλεγε: “Το αν θα λάβεις ποτέ αυτήν την επιστολή έχει μικρή μονάχα σημασία, αφού την έγραψα αποκλειστικά για δική μου ευχαρίστηση” πριν από δύο αιώνες ο Έντγκαρ Άλαν Πόε, αντιμετωπίζοντας αντίξοες συνθήκες ζωής, χαρακτήρα, εποχής. Δύο αιώνες μετά, σε έναν τόμο που κυκλοφορεί από το Μεταίχμιο, με εξαιρετική ανθολόγηση, μετάφραση και σημειώσεις Κατερίνας Σχινά, ο σύγχρονος αναγνώστης μένει άναυδος για το πόσο μπροστά, τελικά, υπήρξε ο ποιητής και πεζογράφος Άλαν Πόε για την λογοτεχνία και για την εποχή του.

Στην ανθολογία, εντασσόμενα στις ενότητες Τρόμος, Φανταστικό, Μυστήριο, Περιπέτεια και Σάτιρα και εμπεριέχοντας και το πανδιάσημό του “Το Κοράκι” με κατατοπιστικές εισηγήσεις ξεδιπλώνεται το τεράστιο εύρος του αμερικανού ποιητή. Αλλά και οι βάσεις για τα πιο πάνω λογοτεχνικά είδη που εν αγνοία του έβαζε.

“Οι άνθρωποι με λένε τρελό, αλλά το ζήτημα παραμένει ακόμη άλυτο: Είναι ή δεν είναι η τρέλα η υπέρτατη ευφυία;” αναρωτιόταν μέσα απ' τον ήρωα στην “Λιγεία” του, αποκαλύπτοντας τον πυρήνα της έμπνευσης: “Στα θαμπά τους οράματα συλλαμβάνουν μια φευγαλέα αναλαμπή αιωνιότητας και ξυπνώντας αναριγούν, έχοντας την αίσθηση ότι μόλις βρέθηκαν στα πρόθυρα ενός μεγάλου μυστικού”.

Εξάλλου “Δεν υπάρχει θεσπέσια ομορφιά” λέει ο Μπέικον, ο λόρδος Βίρουλαμ, “χωρίς κάποια παραδοξότητα στις αναλογίες”.

Η ζωή του, φαντάσματα και σπαράγματα στο αλλόκοτο έργο του άφηνε περιθώρια στους συγχρόνους του που δεν τον καταλάβαιναν, όπως ο Χένρι Τζέιμς να δηλώνουν: “Όποιος τον πάρει στα σοβαρά δείχνει ότι δεν είναι ο ίδιος σοβαρός”.

Στις “21 ιστορίες και Το κοράκι” εντούτοις ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται τον “σωσία” του Ντοστογιέφσκι και του Μπόρχες στον δικό του “Γουίλιαμ Γουίλσον”, τη “Λιγεία” του Λαμπεντούζα στην “Λιγεία” του, τον εγκλεισμό του Κάφκα στο “Προσωπείο του κόκκινου θανάτου”. Τους μαθηματικούς συνειρμούς στις “Δολοφονίες της οδού Μοργκ” και στο “Κλεμμένο γράμμα” του, την ψυχανάλυση, τον συμβολισμό και τον υπερρεαλισμό στη “Βεατρίκη”, την “Ελεονόρα” και την “Πτώση του Άσερ”. Την υπαρξιακή και μεταφυσική αναζήτηση σε κάθε γραμμή του:

“Οι αναμνήσεις της παιδικής μου ηλικίας συνδέονται μ' αυτήν την αίθουσα και με τους τόμους της- για τους οποίους δεν θα πω περισσότερα. Εδώ μέσα πέθανε η μητέρα μου. Εδώ μέσα γεννήθηκα. Όμως θα ήταν καθαρή ανοησία να πω ότι δεν είχα ζήσει και πιο πριν- ότι η ψυχή δεν έχει προηγούμενη ύπαρξη. Το αρνείστε; Ας μην το συζητήσουμε λοιπόν. Πεπεισμένος καθώς είμαι, δεν επιζητώ να πείσω και τους άλλους” (Βερενίκη).

“Οι πραγματικότητες του κόσμου μού φαίνονταν οράματα και μόνο οράματα, ενώ, αντίστροφα, οι εξωφρενικές ιδέες της χώρας των ονείρων έγιναν όχι απλώς το υλικό της καθημερινής μου ύπαρξης αλλά, ουσιαστικά, απόλυτα και αποκλειστικά, η ίδια μου η ύπαρξη”.

Η ζωή του, ταυτόσημη με το έργο του “Εγώ, ζώντας μέσα στον εαυτό μου, εθισμένος, ψυχή και σώμα, στον πιο έντονο και οδυνηρό διαλογισμό”, έβλεπε αλλιώτικα την ίδια πραγματικότητα απ' οποιοσδήποτε άλλον: “Και ύστερα- ύστερα όλα είναι μυστήριο και φρίκη, και μια ιστορία που θα 'πρεπε να μείνει ανείπωτη”.

Στην Ευρώπη, “ευτυχώς που υπήρξε ένας Μποντλέρ που τον ανακάλυψε”, τον “μόνο συγγραφέα – όπως έλεγε ο Πολ Βαλερί- χωρίς κανένα ψεγάδι”. “Δεν είναι ένας ζωγράφος της ζωής, αλλά ένας χτίστης, ένας εφευρέτης των μορφών, ένας εξερευνητής των πιο διαφορετικών ειδών” όπως έγραφε ο Τοντορόφ, έτσι που να αναρωτιέται ο Άρθουρ Κόναν Ντόιλ “πού θα ήταν το αστυνομικό μυθιστόρημα πριν ο Πόε του εμφυσήσει την πνοή της ζωής;” Κάνοντας τον Ντοστογιέφσκι ν' αναγνωρίζει “αυτό που είναι εκπληκτικό στον Πόε είναι η ρώμη της φαντασίας του, η ακρίβεια της εύγλωττης λεπτομέρειας. Έτσι, επιτυγχάνει ένα αποτέλεσμα παραδόξως αληθοφανές και πειστικό”. Με πρωτοστατούντα, βέβαια, τον σύγχρονό του Μποντλέρ που επέμενε “Η ποίηση του Έντγκαρ Άλαν Πόε είναι βαθιά και στιλπνή σαν όνειρο, μυστηριακή και τέλεια σαν κρύσταλλο”, επιμένοντας πως είναι περισσότερο Γάλλος απ' όσο θα έπρεπε για τα αμερικάνικα γράμματα. Ένας τόμος όπου πραγματικά η Κατερίνα Σχινά και από άποψη σχολίων αλλά και μετάφρασης, “κεντάει”. Όλο το αλλόκοτο μεγαλείο του Πόε σε ένα βιβλίο: “21 ιστορίας και “Το κοράκι”, που επιμένει διακόσια χρόνια πριν ότι “για τον Θεό τα πάντα είναι τώρα”.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ:

Ο Έντγκαρ Άλαν Πόε γεννήθηκε το 1809 στη Βοστόνη από γονείς πλανόδιους ηθοποιούς. Ορφάνεψε και από τους δύο νήπιο ακόμη, και την κηδεμονία του ανέλαβε ο εύπορος έμπορος από το Ρίτσμοντ Τζον Άλαν, στον οποίο ο συγγραφέας οφείλει το μεσαίο του όνομα.

Η ποίηση τον σαγήνευσε από τα πρώτα παιδικά του χρόνια· μόλις πέντε ετών, έγραφε στίχους «μεγάλης πρωτοτυπίας», σύμφωνα με έναν δάσκαλό του. Από το 1815 ως το 1820 έζησε στην Αγγλία, όπου και τελείωσε το σχολείο. Επιστρέφοντας στην Αμερική παρακολούθησε για λίγο μαθήματα στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνιας, αλλά σύντομα το εγκατέλειψε. Υπηρέτησε στον αμερικανικό στρατό, συνεργάστηκε με πολλά λογοτεχνικά περιοδικά και εφημερίδες ως ρεπόρτερ και δημοσίευσε την πρώτη του συλλογή αφηγημάτων το 1840.

Τα πεζογραφήματά του εκπλήσσουν με την ποικιλία τους. Πλάι στα διάσημα φανταστικά του διηγήματα, στοιχίζονται εντελώς διαφορετικά γραπτά, που ο ίδιος χαρακτήριζε «έργα λογικής επαγωγής», οι ιστορίες καθαρού τρόμου συμβαδίζουν με άλλες καθαρά φανταστικές, τα γνήσια περιπετειώδη αφηγήματα εκβάλλουν στους προδρόμους των αστυνομικών κι ανάμεσά τους παρεμβάλλονται κάποια κείμενα περιγραφικά και στατικά, φιλοσοφικοί διάλογοι και αλληγορίες.

Έγραψε δοκίμια ποιητικής (Ποιητική αρχή και Φιλοσοφία της σύνθεσης) και πολλά λυρικά ποιήματα. Κατεξοχήν συγγραφέας του «αλλόκοτου», παραδομένος στη σαγήνη του αφανισμού, έζησε όπως έγραψε: οριακά. Συνδέθηκε με γυναίκες που ακροβατούσαν στο κατώφλι του θανάτου· η πρώτη, η νεαρή εξαδέλφη του Βιρτζίνια Κλιμ, την οποία και παντρεύτηκε, φυματική· η δεύτερη, η ποιήτρια και πνευματίστρια Σάρα Έλεν Γουίτμαν επίσης· η τρίτη καρδιακή και νευρωτική. Αφέθηκε σε καταχρήσεις – πρώτα στα τυχερά παιχνίδια και ύστερα στο ποτό. Ερωτοτροπώντας συνεχώς με την κατάθλιψη και την τρέλα, προσπάθησε να αυτοκτονήσει το 1848 και, έναν χρόνο αργότερα, στις 7 Οκτωβρίου, πέθανε μέσα σ' έναν παροξυσμό αλκοολικού παραληρήματος.

Δημοσιεύθηκε στο Έθνος της Κυριακής

Δεν υπάρχει άλλος τρόπος: πρέπει να τα έχει κανείς ή όλα ή τίποτα

2011-05-09T14:32:00.000+03:00

“Ο άνθρωπος που έκλεψε με σκοπό να μην ξανακλέψει άλλη φορά παραμένει κλέφτης. Όποιος προδίδει τις αρχές του δεν μπορεί ποτέ πια να έχει αγνή σχέση με τη ζωή.

Συνεπώς, όταν ένας σκηνοθέτης λέει ότι θα φτιάξει μια εμπορική “σούπα” για να έχει μετά τη δύναμη και τα μέσα να γυρίσει την ταινία των ονείρων του απατάται οικτρά, ή κάτι χειρότερο: αυταπατάται.

Ποτέ δεν θα κάνει την ταινία του”.

Αντρέι Ταρκόφσκι “Σμιλεύοντας τον Χρόνο”, Μετάφραση: Σεραφείμ Βελέντζας, Εκδ. “Νεφέλη”...

ΥΓ1. Το πρωί ξύπνησα με ένα περίεργο όνειρο, από έναν κολιέ με κοράλλια που πολύ αγαπώ, είχαν σπάσει τα δυο. Για να με παρηγορήσουν, μου πρότειναν να τα αντικαταστήσω με κάτι ασυγκρίτως πιο φανταχτερό. Με όλη μου την λαχτάρα μάζεψα τον σπασμένο κολιέ μου, όχι, είπα, αρκεί έτσι, σπασμένο, αυτό αγαπώ...

ΥΓ2. “Ο Μπούνιν, που ένιωθε απεριόριστο σεβασμό για τον Τολστόι, θεωρούσε την Άννα Καρένινα απαίσια γραμμένη και, όπως γνωρίζουμε, προσπάθησε να την ξαναγράψει, χωρίς καμιά επιτυχία. Τα έργα τέχνης σχηματίζονται θαρρείς από μια οργανική διαδικασία' είτε καλά τα θεωρούμε είτε κακά, είναι ζωντανοί οργανισμοί με το δικό τους κυκλοφοριακό σύστημα, που δεν πρέπει να το διαταράσσει κανείς”.

ΥΓ3. Ο τίτλος του ποστ καθώς και το ΥΓ2, είναι Ταρκόφσκι και πάλι. Καθώς και το απόσπασμα που ακολουθεί:

“Εάν οι άνθρωποι καταφέρουν να ανυψωθούν πάνω από τη δυνατότητα του ζειν, με άλλα λόγια αν συνειδητοποιήσουν την προσωρινότητά τους, τη θνητότητά τους εν ονόματι του μέλλοντος, της αθανασίας, τότε δεν θα έχουν χαθεί τα πάντα. Τότε υπάρχει ακόμη μια ευκαιρία”.

Αντρέι Ταρκόφσκι “Μαρτυρολόγιο”, Πρόλογος- Μετάφραση: Αλέξανδρος Ίσαρης, Εκδ. “Ίνδικτος”, Ευαγγέλιό μου σχεδόν.

Και όσον αφορά την έκδοση, τί να σας πω, ο Μανώλης Βελιτζανίδης έχει σεβαστεί εκτός από τη λαχταριστή περισπωμένη ακόμα και την... βαρεία! Γιατί κάποιες φορές, ακόμα και τώρα, και σήμερα, συμβαίνει κι αυτό!

Στη ζωή όλοι πρέπει να πουν το ποίημά τους

2011-05-02T15:06:00.000+03:00

“ΤΑ ΣΑΚΙΑ” της Ιωάννας Καρυστιάνη. Εκδ. “Καστανιώτη”, σελ. 356, € 9.90

“Στη ζωή όλοι πρέπει να πουν το ποίημά τους. Και η Βιβή το 'λεγε το δικό της, αυτό που της κλήρωσε από γεννησιμιού κι έπρεπε να πει και το παρακάτω, όλες τις στροφές, μέχρι και τον τελευταίο στίχο”.

Η Βιβή Χολέβα, πενήντα δύο χρονών, φοιτήτρια της ιατρικής κάποτε, που ήλπισε να ξεφύγει από το χωριό, τη μοίρα και την σχεδόν βουβή μάνα της, πρώην πωλήτρια και καταστηματάρχης καταστήματος που πουλά μπαλαρίνες και είδη χορού, νυν νοσοκόμα και μάνα ενός γιου, που αποτελεί το δικό της σακί και το ολοδικό της αναπόφευκτο πεπρωμένο. Η ηρωίδα στο καινούργιο μυθιστόρημα της Ιωάννης Καρυστιάνη “Τα σακιά” η οποία “μικρή δεν έλεγε το ρω, ως τα έξι της, αγόλι και κολίτσι, καλάβι και τλένο, δλόμος και φεγγάλι” και τώρα σπέρνει τα ρω του τρόπου σε φράσεις απόλυτης ταραχής, “έξω, ήρλθιος πίσω από σύρνεφα, μια πεταρλούδα”, και μάνα του Λίνου, ενός μονάκριβου γιου, κατά συρροήν βιαστή και δολοφόνου.

“Τελικά οι τραγωδίες δεν είναι περαστικές, κατακυριεύουν τα μερόνυχτα και δαμάζουν το μέλλον”, επιμένει να σκέφτεται σε μια σύγχρονη τραγωδία που όλα αρχίζουν από την πρώτη του έξοδο από την φυλακή. Έχουν μπροστά τους τέσσερις μέρες κοινής, ελεύθερης ζωής, μετά από είκοσι χρόνια συνύπαρξης και σιωπής, μετά από δέκα ολόκληρα χρόνια φυλακής, κι όλα αρχίζουν στο θεικό παρόν, αλλά και πάλι από την αρχή. Από την εποχή της σιωπής, εφόσον ο Λίνος “Σε όλη του τη ζωή έκανε ησυχία, αυτό του ζητούσαν ο πατέρας του κι η μάνα του, τον μεγάλωναν με νεύματα σιωπής, όχι για να μιλούν μεταξύ τους, να για να σκέφτονται ο καθένας τους μόνος τα όσα είχε φυλαγμένα για τον άλλον...”

Αλλά όπως και να 'χει, με τα χούγια που έμαθε στη ζωή ο καθείς και η Βιβή “Στα δεκατέσσερά της έλαβε την απόφαση ότι, αφού ως παιδί δεν της ήρθαν έτσι τα πράματα που ν' ακούσει άφθονα και χορταστικά σ' αγαπώ κι αφού στα μάγουλά της δεν πέσανε στρώμα τα φιλιά και τα χάδια, δεν τς περίσσευαν να τα μοιράσει με τη σειρά της σε άλλους”. Εξάλλου, “Όσα δεν λέγονται, δεν σημαίνει πως δεν υπάρχουν κιόλας. Ο καθείς δίνει κι έναν αγώνα σιωπής”.

Το μυθιστόρημα αρχίζει από το μαύρο παρόν, από τη στιγμή που όλα μοιάζουν (και είναι) δεδικασμένα και τετελειωμένα:

“Ακούμπησε την παλάμη στην κρύα κοιλιά της και αγωνίστηκε να καταλάβει τι πήγε στραβά μ' αυτό το παιδί εξαρχής, από την εγκυμοσύνη της, η κοιλιά της μάνας είναι η κούνια κάθε καλού, η σπηλιά κάθε κακού, η γιάφκα κάθε μελλοντικού ξεσηκωμού, το σεντούκι που φυλάει το θησαυρό ή τους άνθρακες, η φωλιά με τις κλωστούλες και τα κλαράκια που γίνονται κουβαρίστρες και υφαίνουν σιγά σιγά το σακί του παιδιού που μεγαλώνει”.

Το αφηγηματικό νήμα, πηγαινόερχεται στα βασανιστικό παρελθόν. Τότε που η Βιβή άρχισε να υποψιάζεται τον ίδιο της τον γιο: “Αμμουδιές και βοτσαλάκια, κατρουλιά και λουλουδάκια, παπαδιές και λεμονάκια, μα τι άλλο να σκαρφιζόταν πια για να διώξει από το μυαλό της το κορδόνι που έλειπε από τα αθλητικά παπούτσια του γιου της;” Και ο Λίνος τριγυρνούσε στους δρόμους “Πιο βαθιά χωμένος και χαμένος στην αχανή έρημο των αγνώστων, παράσιτα στ' αφτιά, μυγάκια στα μάτια, μυρμήγκια στο δέρμα, σφήκες στα σωθικά, φίδια στο μυαλό”.

Σήμερα, τώρα, δέκα χρόνια μετά “Πίνοντας το πρώτο καφεδάκι στην γκαρσονιέρα της, η Βιβή ανέλυσε το προσφιλές σχήμα λόγου και αποφάνθηκε ότι κανείς δεν μπορεί να αποδράσει από τον προηγούμενο βίο του και κυρίως από τον εαυτό του, το πετσί του χαρακώνουν ορατές και αόρατες ουλές, τον ώμο του πληγιάζει το σακί του με τα άπλυτα και τα βάσανα”...

Και με την σιγουριά ότι “πάει τελείωσε, τη μάχη της ζωής την κερδίζουν οι εμπνευσμένοι. Όλα θέλουν έμπνευση, η άσκηση του επαγγέλματος, η κίνηση του λογαριασμού, μεγάλου ή μικρού, στην Τράπεζα, το στέριωμα μιας σχέσης, το στήσιμο ενός σπιτιού, η ανατροφή ενός παιδιού, το στρογγύλεμα του παρελθόντος, η ενορχήστρωση των φίλων, το Σαββατοκύριακο, το Πάσχα, το κάθε τηλεφώνημα, το πώς θα βγάλεις παλικαρίσια τη μέρα σου, το πως θα κάνεις έναν ωραίο ύπνο.

Κι εκείνη δεν ανήκε σ' αυτούς”, ξαναγνωρίζει τον Λίνο ολοκληρωτικά εξ αρχής, αναλαμβάνοντας λάθη και προσδοκώντας αν όχι μια μέλλουσα ζωή, ένα ανεκτό κάπως φωτεινό- ανοιχτό γκρίζο παρόν, διότι “ναι, μιλάνε τα έργα, αλλά ο άνθρωπος δεν είναι μόνον οι πράξεις του, είναι και οι σκέψεις του, ιδίως όσες κολλάνε σαν στρείδια στις μέσα εσοχές του κεφαλιού του και δεν ξεμυτίζουν από κει να συμπληρωθεί το σταυρόλεξο”.

Η αφήγηση τριτοπρόσωπη με μονολόγους εσωτερικούς και σπαρακτικούς, με χαρακτήρες σχεδόν αρχετυπικούς, όλοι θύτες και θύματα, και με έναν Λίνο καθαρά ντοστογιεφσκικό, εδώ το έγκλημά του αλλά και η εσαεί τιμωρία.

Με γλώσσα που γδέρνει κι αγγίζει συναισθήματα ανείπωτα και μιαν άφατη λογική, με εμφανή την πικρή ποιητική της ζωής εφόσον “όλη η ποίηση είναι μια μετάνοια, αυτό βρήκε να πει μετά από ολιγόλεπτη σιωπή”.... Η Ιωάννα Καρυστιάνη στο συγκλονιστικότερο και καλύτερό της, ίσως, βιβλίο. Για “το αναπάντεχο θαύμα” που μπορεί ακόμα και στα έσχατα αυτά να βρεθεί....

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-

ΕΡΓΑ ΤΗΣ:

Η Ιωάννα Καρυστιάνη γεννήθηκε στα Χανιά το 1952 από Μικρασιάτες γονείς.

Σπούδασε νομικά. Δούλεψε ως σκιτσογράφος.

Βιβλία της: “Με γκρί και γκρίζο”, σκίτσα (Εκδ. Αίολος, 1985),

“Ένα σκίτσο στο τσεπάκι” (Εκδ. Αίολος, 1987),

“Η κυρία Κατάκη” (Εκδ. Καστανιώτη, 1995),

“Μικρά Αγγλία” (Εκδ. Καστανιώτη, 1997),

“Κουστούμι στο χώμα” (Εκδ. Καστανιώτη, 2000),

“Ο άγιος της μοναξιάς” (Εκδ. Καστανιώτη, 2003),

“Σουέλ” (Εκδ. Καστανιώτη, 2006).

Έχει επίσης γράψει το σενάριο της ταινίας “Νύφες” του Παντελή Βούλγαρη (Εκδ. Καστανιώτη, 2004) και συνεργάστηκε στο σενάριο της ταινίας “Ψυχή βαθιά” του ίδιου σκηνοθέτη (Εκδ. Καστανιώτη, 2009).

Νεκραναστάσιμο βιβλίο, λογοτεχνία εξαιρετική.

Καλό Μάη να έχουμε

Δημοσιεύθηκε στο Έθνος της Κυριακής

Πώς θα ήταν η ζωή εάν είχε χειριστεί το θέμα διαφορετικά

2011-04-13T17:13:00.001+03:00

“Η ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ” της Camilla Lackberg. Μετάφραση: Γρηγόρης Κονδύλης. Εκδ. “Μεταίχμιο”, σελ. 501, € 20

“Μια ιδέα για το καινούργιο της βιβλίο, μια ιδέα που έψαχνε καιρό να βρει ήταν ακριβώς μπροστά της. Η περιγραφή της διαδρομής ενός ατόμου στη ζωή με προορισμό την ίδια του τη μοίρα. Μια εξήγηση για το τί ήταν αυτό που είχε οδηγήσει μια νέα, όμορφη και ιδιαίτερα προνομιούχα γυναίκα σε έναν θάνατο που επέβαλε στον εαυτό της”.

Στο φρεσκοεκδοθέν αστυνομικό μυθιστόρημα της Καμίλα Λέκμπεργκ που έχει ήδη σημειώσει παγκοσμίως τεράστια επιτυχία, η κεντρική ηρωίδα δεν είναι επιθεωρητής, ντετέκτιβ, αλλά συγγραφέας. Και μάλιστα μια συγγραφέας που ουδεμία σχέση έχει με το αστυνομικό βιβλίο. Διότι στην “Παγωμένη πριγκίπισσα” η Ερίκα είχε μέχρι στιγμής εκδώσει τέσσερα βιβλία, αλλά όλα ήταν βιογραφίες για άλλες μεγάλες συγγραφείς. Δεν είχε βρει ακόμη το κουράγιο να δημιουργήσει δικές της ιστορίες, ήξερε όμως ότι υπήρχαν μέσα της βιβλία που περίμεναν να αποτυπωθούν στο χαρτί”.

Η Ερίκα, η οποία μετά τον αιφνίδιο θάνατο των γονιών της επιστρέφει στο πατρικό της, στην παγωμένη Φιελμπάκα, που αποτελεί και το γενέθλιο ψαροχώρι της συγγραφέως. Εκεί, θα ανακαλύψει το παγωμένο κορμί της παιδικής της φίλης Άλεξ, για την ακρίβεια θα είναι εκείνη που θα την βρει νεκρή σαν “παγωμένη πριγκίπισσα” στην μπανιέρα, ενώ ταυτόχρονα με το αινιγματικό, ζοφερό παρόν, θα αναγκαστεί να ξαναδιαβάσει ένα τελικά άγνωστο και αδιευκρίνιστο παρελθόν.

Εγκληματικά οικογενειακά μυστικά, σιωπή που κόβει και καίει σαν πάγος, σε μια περίκλειστη κοινωνία όπου τίποτα δεν είναι εκείνο που προσποιείται ή φαίνεται.

Στην τοιχογραφία της, ένας ταλαντούχος αλκοολικός ζωγράφος, σωστό ναυάγιο, που κρατά το κλειδιά του παρελθόντος όπως και το κλειδί του σπιτιού στο πατάκι:

“Ένα βρομιάρικο ναυάγιο αλλά με ένα απίστευτο ταλέντο πίσω από εκείνη τη λερή του όψη. Είχε αναρωτηθεί αναρίθμητες φορές πού θα είχαν καταλήξει τα πράγματα αν είχε κάνει άλλη επιλογή εκείνη την ημέρα. Κάθε μέρα επί είκοσι πέντε χρόνια αναρωτιόταν πώς θα ήταν η ζωή αν είχε χειριστεί το θέμα διαφορετικά”.

Εκείνο το “πώς θα ήταν η ζωή αν είχαν χειριστεί το θέμα” οι πρωταγωνιστές του δράματος “διαφορετικά”, θα κυριαρχεί σε όλη την ιστορία και θα καίει σαν ηφαίστειο κάτω από το παγόβουνο.

Γονείς, αδέλφια, φίλοι και γείτονες σαν γραμμές που εφάπτονται μέσα στον χρόνο ξανά και ξανά, επανατοποθετούνται στα γεγονότα και τα αναπλάθουν μέχρι την τελευταία σελίδα.

Οι φωτογραφίες από την εποχή της αθωότητας και βουβές στην αρχή “Εκείνο το αγόρι στις φωτογραφίες είχε την τύχη να μην ξέρει τι το περίμενε”, στην διαδρομή γίνονται θηλιά στον καθένα που πνίγει:

“Ένα λαμπατέρ που πέφτει, μια κουρτίνα που ανεμίζει. Μεικτά τυχαία συμβάντα που συμπίπτουν και κάνουν τη μεγάλη σύμπτωση. Μετά, μπορεί να σχηματίσει κανείς την εντύπωση ότι είναι καθαρά θέλημα Θεού που τα δυστυχήματα συμβαίνουν σε ανθρώπους που τα αξίζουν”.

Η δεξιοτεχνία της συγγραφέως βρίσκεται στην ανατομία της οικογένειας και η αφηγηματική της δεινότητα στο ψυχρό και ψύχραιμο παρασκήνιο, οι ήρωές της, τις αλήθειες και τα δεινά περισσότερο τα υπαινίσσονται, παρά τα δηλώνουν.

Ο περιβάλλων χώρος περιγράφεται με ατμοσφαιρικότητα και συνεργεί στο σασπένς, οι χαρακτήρες αντιφατικοί μας υπενθυμίζουν αυτό που ήδη γνωρίζουμε, ότι κανείς μας δεν είναι μοναχά άσπρο- μαύρο.

Η ευτυχία της πριγκίπισσας- Άλεξ θα αποδειχθεί εν τέλει πλασματική, η συγγραφέας θα μάθει εκ των υστέρων ποιο μυστικό διέλυσε- την- τότε- φιλία, ο δολοφόνος και ο εραστής φυσικά δεν θα είναι αυτοί που έχεις υποψιαστεί στην αρχή και η αγία οικογένεια θα συνεχίσει μέχρι το τέλος να κουκουλώνει σε βάρος των απογόνων, την ανομία.

Ένα κοινωνικό και υπαρξιακό μυθιστόρημα με αστυνομική πλοκή, μια ανατομία της οικογενειακής ζωής που ενίοτε προξενεί και τρόμο. Οι λάθος επιλογές που στιγματίζουν τελικά μια ζωή. Και το μυστήριο της γραφής που φωτίζει εμμονές, μυστικά, παρελθόν και νικάει τον χρόνο.

“Ο ιεροκήρυκας” και τα “Οικογενειακά μυστικά” που εκδοτικά όλα δείχνουν να ακολουθούν, αφορούν επίσης τον οικογενειακό πυρήνα- μικρόκοσμο, διαδραματίζονται επίσης στη Φιελμπάκα και έχουν την συγγραφέα Ερίκα Φολκ για κεντρική ηρωίδα.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-

ΕΡΓΑ ΤΗΣ:

Η Καμίλα Λέκμπεργκ γεννήθηκε στις 30 Αυγούστου 1974 και μεγάλωσε στη Φιελμπάκα, ένα ψαροχώρι, 140 χλμ. περίπου από το Γέτεμποργκ. Στη Φιελμπάκα εκτυλίσσονται και όλες οι ιστορίες των βιβλίων της.

Από παιδί ήθελε να γίνει συγγραφέας. Μόλις έντεκα χρονών είχε διαβάσει όλα τα βιβλία της Αγκάθα Κρίστι. Σπούδασε οικονομικά στο πανεπιστήμιο του Γέτεμποργκ και εργάστηκε ως οικονομολόγος για μερικά χρόνια στη Στοκχόλμη.

Ένα σεμινάριο δημιουργικής γραφής, το οποίο παρακολούθησε στη Στοκχόλμη, στάθηκε η αφορμή για να αλλάξει την καριέρα της. Τότε ξεκίνησε να γράφει και το πρώτο της βιβλίο “Η παγωμένη πριγκίπισσα”, το οποίο κυκλοφόρησε το 2003 στη Σουηδία, όταν η Καμίλα ήταν 29 χρονών.

Τρία χρόνια αργότερα τα βιβλία της πολλά υποσχόμενης σειράς, με πρωταγωνιστές τη συγγραφέα Ερίκα- το alter ego της Καμίλα- και τον αστυνομικό Πάτρικ, φιγουράρουν στις λίστες των μπεστ σέλλερ. Σήμερα τα βιβλία της έχουν πουλήσει πάνω από 7.000.000 αντίτυπα και έχουν εκδοθεί σε περισσότερες από 30 χώρες. Ζει σε ένα προάστιο της Στοκχόλμης με τον σύζυγό της και τα τρία της παιδιά.

“Αγαπημένη μου μητέρα, Δεν ξέρω, κάποιον θα βρεις να σου διαβάσει το γράμμα μου...”

2011-04-12T14:00:00.001+03:00

επειδή η ζωή, είναι εδώ.

“ΓΛΥΚΙΑ- ΞΙΝΗ ΖΩΗ, ΑΒΑΣΤΑΧΤΗ...” του Χρήστου Δακτυλίδη. Εκδ. “Άγκυρα”, σελ. 310, € 15

Εάν είχε βγει λίγα χρόνια πριν, η εποχή της ευδαιμονίας ίσως μας έκανε να το κρίνουμε ζοφερό, η ζωή μας όλη μια έτοιμη να εκραγεί ψεύτικη φούσκα. Επί των ημερών μας, όμως, το μυθιστόρημα του Χρήστου Δακτυλίδη μπορεί και να αποτελέσει έναν μπούσουλα, μια υγιή μεθοδολογία ζωής, υπενθυμίζοντάς μας αξιακά όλα όσα είχαμε και ξαφνικά από λάθος υπολογισμούς όλοι μας χάσαμε.

“Γλυκιά- ξινή ζωή, αβάσταχτη...” ο τίτλος στο βιβλίο του Χρήστου Δαχτυλίδη και στις σελίδες του ατμοσφαιρικά, σπαρταριστά κι ανάγλυφα, το μυθιστόρημα της ίδιας μας της ζωής. Ξεκινώντας από ένα κομβικό σημείο, - ο Γιώργης, ο αδελφός του αφηγητή αρρωσταίνει,- διαδραματίζεται εξ ολοκλήρου σε ένα καράβι και μέσα στην ίδια διαδρομή χωρά μια ζωή, η ιστορία μιας δύσκολης αλλά γόνιμης πεντηκονταετίας, ένα παλίμψηστο κοινωνικής και πολιτικής πρακτικής, τακτικής.

Σε ένα σπίτι στο λόφο, σε ένα χωριό της Σπάρτης, μέσα από τα ολοκάθαρα ακόμα μάτια ενός παιδιού, ξεδιπλώνεται η έκπληξη, η αποκάλυψη, το παιχνίδι, η φύση, η πείνα, ο έρωτας, η φτώχεια και η ανέχεια, ο πόλεμος, η Κατοχή.

Η ζωή και ο θάνατος, τα παιχνίδια με τις χειροβομβίδες, η εποχή της αθωότητας και το σκίρτημα στο κατώφλι της εφηβείας και της ενήλικης ζωής. Τα κοινωνικά φρονήματα και η εξορία του πατέρα, η σκληρή αυτοθυσιαστική ζωή της μητέρας, η εκποίηση της προίκας, η ζοφερή καθημερινότητα και η υπερηφάνεια, ο τύφος, η απώλεια, το όνειρο της Αθήνας, οι ελπίδες για μια καινούργια ζωή.

Με αφηγηματικά αποκαλυπτικό τρόπο, λιτό και άμεσο, που κατορθώνει μιλώντας απλά να δημιουργεί εικόνες και συναισθήματα, μας ξαναμαθαίνει την ξεχασμένη τέχνη της όντως ζωής.

“Η ζωή ήταν αλλού”, έτσι όπως ζούσαμε. Ο Δαχτυλίδης μας ανοίγει τον παιδικό του παράδεισο κι επαναφέρει μια ξεχασμένη γεμάτη συναισθήματα και αλήθειες Εδέμ στη ζωή. Σε ένα βιβλίο σχεδόν νεκραναστάσιμο, ο αναγνώστης του ως παιδί αντικρίζει αλλιώς, διαφορετικά, τη ζωή:

“Έκλαιγα, έκλαιγα, για τον Βασίλη που μας έφυγε, για τον Γιώργη που θα χάσω σε λίγο, για τη μάνα που όλο δουλεύει, για όλη τη ζωή μας την άχαρη που είναι γεμάτη φτώχεια και δυστυχία, για τον Βασίλη μου που έχασα και που δεν θα πάμε ποτέ ξανά μαζί για ψάρεμα...”

Το γέλιο διαδέχεται διαρκώς το κλάμα, αυτό που δεν εκλείπει ποτέ όμως είναι η αγάπη και ο-ένας-για-τον-άλλον, αυτό το μαζί! Παρ' ότι οι συνθήκες χωρίζουν ζευγάρια, αδέλφια, οικογένεια, η σκέψη του ενός για τον άλλον, κι όταν βρεθούν – σα να μην πέρασε ημέρα- ξαναρχίζουν όλα ξανά και ξανά, απ' την αρχή:

“Κατάλαβα ότι είχε περάσει κι αυτός μόνος εδώ πολλά. Τον πόλεμο, την κατοχή και την πείνα, την εξορία και ποιος ξέρει πόσα άλλα. Γιατί ήθελα να τον βρω όπως τον θυμόμουν;”

Από τις ποιητικότερες και σπαρακτικότερες στιγμές της αφήγησης, τα γράμματα του αφηγητή στην μητέρα:

“Αγαπημένη μου μητέρα,

Δεν ξέρω, κάποιον θα βρεις να σου διαβάσει το γράμμα μου. Επιτέλους, ήρθα και στην Αθήνα! Επιτέλους, ξαναβρήκα πάλι τον πατέρα και τον Γιώργη μας! Δεν μπορώ να σου περιγράψω τι χαρά ένιωσα όταν αντίκρισα τον πατέρα και μετά τον Γιώργη μας...”

Κι η πείνα, οι νεκροί, οι κουκουλοφόροι, από τις πιο μελανές, αλλά ο άνθρωπος εντέλει διαθέτει μεγάλη αντοχή.

Ο Ευρώτας κι η φύση, αιώνια πηγή δύναμης και ζωής.

Το μπορντέλο στη μέση του πουθενά, η εφηβεία που σκάει σαν μπουμπούκι στον ήλιο, αυθόρμητο γέλιο, ποτέ στη ζωή δεν είναι όλα άσπρο και μαύρο, είναι θέμα οπτικής, αντοχής. Κι ο Χρήστος Δακτυλίδης επειδή το γνωρίζει, μας το προσφέρει απλόχερα και γενναιόδωρα, συλλαβίζει για μας στο κατώφλι μιας ενδεχόμενης απώλειας το μεγάλο τελικό θεικό δώρο που είναι η ζωή, η κάθε ζωή. Εξάλλου, όλα είναι εδώ, κι ο χρόνος, ρόδα τελικά και γυρίζει, το γέλιο περιμένει το δάκρυ, το φως θα διαδεχθεί το σκοτάδι, κι η φύση, οι φίλοι, η αγάπη, η καλοσύνη, τα βασικά, θα είναι πάντοτε εκεί.

Διότι ό,τι αξίζει, ούτε πουλιέται ούτε αγοράζεται, υπάρχει μονάχα για να προσφέρεται, κι ο Δακτυλίδης βρίσκεται εδώ για να μας το πει, να μας το ξαναπεί, μήπως και ξαναπάρουμε το χαμένο μας νήμα ξανά απ' την αρχή.

Ένα κομμάτι ζωής γλυκόπικρο που γίνεται βιβλίο και περικλείει όλους τους χυμούς του χρόνου, του χώρου, μιας εποχής, της ανθρώπινης ψυχής...

Και ναι, στο φινάλε η ανθρωπότητα έχει περάσει και πιο δύσκολα, κι όχι μονάχα επέζησε, αλλά ανακάλυψε και όσα χάσαμε στη ευμάρεια εμείς!

Ο Κώστας Μουρσελάς στον απόλυτο τελικά πρόλογό του, υπογραμμίζει -αφαιρώντας μάσκες και προσωπεία- το σπαρταριστό πρόσωπο της ζωής, υπενθυμίζοντάς μας ό,τι το κάθε τι είναι πολιτικό και ο Θεός στο ελάχιστο, φτάνει αυτό το ελάχιστο να είναι, τελικά, και αληθινό: “Κι από κοντά να μου βγει μια άλλη αλήθεια- κάτι σαν απάντηση- ότι με λίγη αγάπη, μ' έναν καφέ, μια κουβέντα μ' ένα φίλο, με το κορίτσι του, με το αγόρι σου, με δυο- τρία πράγματα, ένα κρασάκι, μια ελιά κι ένα τυράκι, σου φτάνουν να ξεχάσεις πίκρες και καημούς και να παραδεχθείς ότι έστω κι έτσι, άξιζε τον κόπο, άξιζε το τίμημα που πλήρωσες, ότι κι έτσι μπορεί κάποτε να φτάσεις ακόμα και στη βασιλεία των ουρανών”.

Κι εγώ αυτή τη βασιλεία των ουρανών σ' αυτό το κτήριο εδώ την έχω βιώσει. Την έχω ζήσει ένα καλοκαίρι στην Πάρο, μαζί με την Δέσποινα, τον Χρήστο και με τον Κώστα, την βασιλεία των ουρανών.

Να είστε καλά, σας ευχαριστώ!

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ:

Ο Χρήστος Δακτυλίδης, γεννήθηκε στη Σπάρτη. Σπούδασε ηθοποιός στη δραματική σχολή Θεάτρου Τέχνης του Καρόλου Κουν.

Εργάστηκε στο Θέατρο Τέχνης και για πολλά χρόνια στο ελεύθερο Θέατρο καθώς και στο Εθνικό.

Επίσης, πήρε μέρος σε πολλές κινηματογραφικές και τηλεοπτικές ταινίες.

Το “Γλυκιά- ξινή ζωή, αβάσταχτη...” είναι το πρώτο του μυθιστόρημα.

Από την χθεσινή παρουσίαση στον Πολυχώρο της Άγκυρας. Αφιερωμένο στον Κώστα τον Μουρσελά που έχω τόσους πολλούς λόγους να αγαπώ, γιατί μου επιτρέπει πάνω απ' όλα, να τον εκτιμάω.

ελ.

“Ποια Ρόζα είμαι τελικά;”

2011-04-11T14:37:00.000+03:00

“ΦΕΥΓΩ” της Κώστιας Κοντολέων. Εκδ. “Ψυχογιός”, σελ. 177, € 12.20

“Θέλω... να βρω το κουράγιο να φύγω από τον Φλάβιο. Θέλω... να βρω το θάρρος να κάνω το ταξίδι που θα με φέρει πιο κοντά στον Νικόλα. Θέλω... να διαγράψω το παρελθόν μου, να αδιαφορίσω για το μέλλον μου, να ζήσω μόνο το παρόν μου.

Να φύγω θέλω!”

Με τον, αν και σαφή, εν τέλει, παραπλανητικό τίτλο “Φεύγω”, η συγγραφέας και μεταφράστρια Κώστια Κοντολέων, στο καινούργιο της μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε στην καινούργια λογοτεχνική σειρά των εκδόσεων “Ψυχογιός”, υπογράφει ένα σχεδόν αρχετυπικό γυναικείο πρόσωπο- ρόλο.

Στις σελίδες του, η Ρόζα σε πρώτο και τρίτο πρόσωπο, εξομολογητική άλλοτε, γεμάτη ενοχές αλλά και βαθιές, παθιασμένες επιθυμίες, κι άλλοτε καθωσπρέπει, συνετή και τριτοπρόσωπη, ενώνει τους εαυτούς τους και περνοδιαβαίνει στους άλλους και στον χρόνο.

“Θέλει να μείνει κοντά του μα και να φύγει μακριά του.

Θέλει... Τι ακριβώς θέλει η Ρόζα;”

Αναζητώντας την πιο βαθιά της επιθυμία, τον εαυτό που αγνοεί μα ωστόσο στην ανικανοποίητή της τάση για φυγή, διαρκώς εν τούτοις, τον κουβαλάει.

“Κόρη γιατρού ήταν κι έπρεπε να δίνει το καλό παράδειγμα, να γυρνάει πριν από τις εννιά το βράδυ στο σπίτι, γιατί έτσι έκαναν τα καλά και ηθικά κορίτσια, αργά στους δρόμους γυρνάνε μόνο κάτι ξετσίπωτες ελευθερίων ηθών, ήταν η μόνιμη επωδός της μάνας της”...

Ξεδιπλώνοντας τη ζωή σχεδόν από την αρχή που άρχισε να κατανοεί την διχασμένη, φιλελεύθερή της ύπαρξη, πηγαινοέρχεται ανάμεσα στην όντως Ρόζα και στη Ρόζα των άλλων:

“Δεν έμαθαν ποτέ το διχασμό της σε δυο προσωπικότητες που αντιμάχονταν η μια την άλλη”. Βιώνοντας έναν διαρκές προσωπικό της αθέατο πόλεμο, αποτυγχάνει στις σπουδές, εξάλλου, κι αυτές υπήρξαν επιθυμία των άλλων, ερωτεύεται και εμπιστεύεται και πάλι τον εαυτό της ολόκληρο και την

“ερωτική αγωγή της” στον Φλάβιο, που είναι εξαπατητικά η επανάστάση της στους άλλους. Ζωγράφος, ό,τι δεν θα ήθελε το μεσοαστικό σπίτι της. Εκείνη που υπήρξε συνάμα και η άλλη, “συνετή και υπάκουη Ρόζα, εκείνη που ήταν το καμάρι των γονιών της”. Μπαινοβγαίνοντας στην όντως Ρόζα και στη σκιά, που ποτέ της δεν εγκατάλειψε. Στήνοντας παιχνίδια και στον ίδιο τον εαυτό της, εξάλλου σε μας είναι που λέμε πάντα, το μεγαλύτερο ψέμα.

Με οξυδερκή και άκρως εικαστική δομή, όπως ταιριάζει στη ζωή που ολοκληρώνεται όταν γίνεται τέχνη και στον δημιουργό ήρωά της που καταδυναστεύει με την ασφυκτική του αγάπη την Ρόζα, η Κώστια Κοντολέων, χωρίζει την ιστορία της σε πέντε κεφάλαια – πίνακες: Η Ρόζα ερωτευμένη (κάρβουνο), Η Ρόζα παντρεμένη (ακουαρέλα), Η Ρόζα μόνη (λάδι), Η Ρόζα κι εγώ (γλυπτό από σίδερο, πέτρα κι οστά, που ΑΝΗΚΕΙ. Και εντέλει Η Ρόζα φεύγει.

Με ύφος άλλοτε ονειρικό, εξομολογητικό και ποιητικό, στα πρωτοπρόσωπα κεφάλαια όπου η Ρόζα, επιθυμεί, παθιάζεται, προσπαθεί, θέλει να φύγει, εγκλωβίζεται κι αμφιβάλλει, κι άλλοτε ρεαλιστικό με θεατρικούς διαλόγους και ψυχαναλυτικούς χαρακτήρες, η συγγραφέας “παίζει” με την φυγή, τολμά, θέλει την ηρωίδα της να πηγαινοέρχεται, να αγγίζει τα όριά της, να αμφισβητεί, να στήνει παιχνίδια στην ίδια της τη ζωή, ναι να μπερδεύει την επανάσταση με την υποταγή, την εντροπία με την μανία της για φυγή, σε κεντρομόλο κίνηση αλλά και φυγόκεντρη διαρκώς αντιφατική, γλυπτό να γίνεται στην σκηνοθετική μανία του Φλάβιο.

Φυσικά, όλα αυτά καθόλου... αβρόχοις ποσί:

“Η Ρόζα ξαφνικά σκιρτά. Κατανοεί το παιχνίδι που ο ίδιος της ο εαυτός την είχε κάνει να παίζει εδώ και μήνες...

Ναι, ήταν σχεδόν σίγουρη πως ο Νικόλας θα γινόταν το άλλοθί της για το ξεστράτισμα- παροδικό ή μόνιμο;- από την καταθλιπτική ατμόσφαιρα του σπιτιού της. Η απαρχή μας παρτίδας για δύο συν έναν παίχτες, με άγνωστη διάρκεια, αμφίρροπη εξέλιξη, απώλειες ή κέρδη”...

Τα ιντερμέδια, εμμονικά και φυσικά, διαρκή:

“Έφευγε από τον Φλάβιο- έφευγε;- για να γυρίσει στον Νικόλα- γυρνούσε;”

Οι αμφιβολίες και η εσωτερική αναζήτηση, όμοια, σε κάθε στιγμή:

“Ποια Ρόζα είμαι τελικά; Αυτή που φώναζε στο λεωφορείο για το Καρπενήσι “Αφήστε με να κατέβω” ή η άλλη, που απαιτούσε να μείνω και να επιστρέψω στον Φλάβιο;

Μια τρίτη Ρόζα, που δεν μπορεί ή δε θέλει να βάλει όρια στη ζωή της;”

Η Κώστια Κοντολέων, κατορθώνει, τελικά, να υπογράψει ένα υποδειγματικό μυθιστόρημα για την αλήθεια και την ψευδαίσθηση του έρωτα, αλλά πάνω απ' όλα για την αντιφατική γυναικεία φύση, για τα προσωπεία και το πρόσωπο που φορτώνεται μια γυναίκα από παιδί, για την ελευθερία που είναι κατάσταση εσωτερική και γι' αυτό τόσο δύσκολα κατακτιέται από τους πάντες.

Το αποτέλεσμα, η αιώνια γυναικεία κραυγή. Να μην ανήκει αλλά να διεκδικεί συνεχώς η ίδια την ίδια της τη ζωή και ο έρωτας που είναι κατάκτηση ολοκληρωτική, η ζωή και το ερωτικό πάθος που γίνεται τέχνη.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ:

Η Κώστια Κοντολέων είναι συγγραφέας και μεταφράστρια.

Έχει γράψει πέντε βιβλία:

“Τα χρόνια του δράκου”, Ρόπτρον, 1989

“Σιγανά, σιγανά πατώ τη γη”, Πατάκης, 1999

“Το χάρτινο σπέρμα”, Πατάκης, 199

“Το κίτρινο φουστάνι”, Πατάκης, 2000.

Το “Φεύγω” είναι το τέταρτο μυθιστόρημά της και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις “Ψυχογιός”.

Έχει μεταφράσει περισσότερα από πενήντα βιβλία, μεταξύ των οποίων έργα των: Τζόις Κάρολ Όουτς, Φίλιπ Πούλμαν, Τόμας Σάβατζ, Ρόαλντ Νταλ, Μάρκους Ζούσακ, Ρόμπερτ Κόρμιερ, Πένελοπ Φιτζέραλντ, Ρ.Κ.Νάραγιαν, Μάγια Αγγέλου, Μέλβιν Μπέρτζες κ.α.

Έχει τιμηθεί με διάφορα βραβεία' ανάμεσά τους ξεχωρίζουν το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης 1992 και η διπλή αναγραφή της στον Τιμητικό Πίνακα της Διεθνούς Οργάνωσης Βιβλίων για τη Νεότητα (ΙΒΒΥ).

Δημοσιεύθηκε στο Έθνος της Κυριακής

YΓ. "Από διακριτικότητα έχασα τη ζωή μου", Γούντι Άλεν και τον θυμήθηκε η Μάρω εχθές. Από δειλία (πες το και... διακριτικότητα) θα έχανα τον μοναδικό άνθρωπο που εμπιστεύομαι όσον αφορά τα βιβλία. Στα χέρια του οι ιστορίες δεν πεθαίνουν ποτέ. Καμιά φορά, καλόν είναι να βρίσκουμε το κουράγιο για να εξηγηθούμε, όχι τίποτε άλλο για να μη θρηνούμε εκ των υστέρων, ιστορίες, διαδρομές...

Δεν θα φοβόμαστε κανένα. Σύμφωνοι;

2011-04-04T14:16:00.000+03:00

“ΔΕΝ ΤΗΝ ΑΓΑΠΑΩ ΠΙΑ” του Θανάση Χειμωνά. Εκδ. “Πατάκη”, σελ. 120, € 9

Λιτός, κοφτός, σαφής, υπαινικτικός μέσα στην φαινομενική απλότητά του, βαθιά υπαρξιακός, ο συγγραφέας Θανάσης Χειμωνάς στο καινούργιο του μυθιστόρημα αναζητά τις ρίζες της ερωτικής εμμονής, ακολουθώντας σχεδόν κινηματογραφικά μια απολύτως σύγχρονη ερωτική ιστορία.

Το σκηνικό, αναγνωρίσιμο και καθημερινό. Η Νικόλ, μετά από οκτώ χρόνια απουσίας, και “έτσι ξαφνικά”, επιστρέφει στην Αθήνα από τη Γαλλία.

Στο φέις μπουκ, σε μια επαφή ψευδαισθησιακά υπαρκτή και με το “έτσι θέλω” ειδοποιεί τον Γιάννη που παραμένει στην σχέση αμετακίνητος και ακίνητος, φυσικά και στην Αθήνα.

Παντοτινός υπήκοος, συνεχίζει να την υπηρετεί. Πηγαίνει στο αεροδρόμιο, την ακολουθεί σε κάθε της βήμα, υποστηρίζει τις ερωτικές της επιλογές, της δίνει χώρο, χρόνο, βήμα. Με αντάλλαγμα, την γνωστή μεγάλη φυλακή των εραστών. Ενώ ταυτόχρονα παίζει εκών άκων με την φωτιά, της γνωρίζει τον φίλο του Θοδωρή. Η “Μήδεια” παράσταση γνωριμίας αλλά και κομβικό σημείο, καθοριστική, σκιαγραφεί τη σχέση του πάθους σε συνάρτηση της σχέσης με την Μητέρα.

Έτσι ο Γιάννης και παρότι αυτή η επιστροφή τον είχε βρει αν και ελεύθερο αλλά εν τούτοις σαν ανεπούλωτη πληγή- “Ήξερε ότι ήταν καλά, ότι δεν ήταν παντρεμένος, ότι δεν αγαπούσε καμία, ότι ζούσε μόνος” θα επιστρέψει στην παλιά ερωτική δίνη:

“Η καρδιά του χτυπούσε σαν παιδιού που φοβάται μη χάσει τη μαμά του”. Το τραγούδι του Δήμου Μούτση, εξάλλου, υποδεικνύει τον.. ένοχο απ' την αρχή: “Για όλα φταίνε οι γκόμενες”.

Μια ιστορία φαινομενικά γραμμική, όλα διαδραματίζονται αρχικά στην Αθήνα και ένα καλοκαίρι. Οι διάλογοι εν δυνάμει θεατρικοί, “Όχι για πάντα. Θα γυρίσουμε πίσω. Θα παντρευτούμε. Θα κάνουμε πολλά παιδιά. Θα κυκλοφορούμε ανάμεσα στον κόσμο. Δεν θα φοβόμαστε κανέναν. Σύμφωνοι;”

“Σύμφωνοι”, είπε η Νικόλ.

Μια ιψενική ιστορία που αποδεικνύει ότι όταν οι άνθρωποι κάνουν σχέδια, ο Θεός ή η ζωή γελά. Πόσο μάλλον ο προδομένος εραστής.

Οι ήρωες, σχεδόν πεντάρφανοι κι οι τρεις. Η Νικόλ, εξάλλου, θα το αποδεχθεί: “Κανέναν. Δεν έχω λεφτά, δεν έχω σπίτι, δεν έχω συγγενείς και φίλους. Ήρθα σε σένα έτσι όπως ήμουν. Γυμνή. Κάνε με ό,τι θες. Σ' αγαπώ”.

“Δεν τα ξέρω. Δεν ξέρω τίποτα από την Ελλάδα. Μόνο τον Γιάννη. Αυτός τα σκέπασε όλα”.

Η συνέχεια, σε χρόνο σαν τον δικό μας “σήμερα”, που τους ξεπερνά: Η Νικόλ, ερωτικό αντικείμενο για τον Θοδωρή, η Νικόλ διακοπές στο νησί, η Νικόλ στο χωριό του με τους γονείς, η Νικόλ... Και συμφώνως με τις δηλώσεις του Γιάννη “Φίλε, η Νικόλ έχει τελειώσει για μένα”.

Οι δηλώσεις που αποδεικνύουν και το αντιθέτό τους, για μια ζωή. Όπως εκείνη η αρχική που χαρίζει τον τίτλο και στο βιβλίο: “Δεν την αγαπάω πια”.

Ο επίλογος, σε δυο επίπεδα, αυτό που φαίνεται, το σχεδόν μη υπάρχον “Δουλειά σου εσύ. Έχω καινούργια πιστωτική. Είπαμε, απόψε κερνάω”, όσον αφορά την φιλία και την οικονομική κατάσταση- επιλογή. Και ο αεί υπάρχων, η ψυχούλα μας δηλαδή και η όντως ζωή: “Πού θα πήγαινε; Πουθενά. Δεν είχε να πάει πουθενά. Όλοι οι δρόμοι ήταν κλειστοί....”

“Όλοι οι δρόμοι”, οι ίδιοι δρόμοι, σαν την καβαφική Πόλη, ήταν
κλειστοί απ' την αρχή.

Ένα απολύτως σύγχρονο μυθιστόρημα, αμείλικτος καθρέφτης του σύγχρονου ανθρώπου, της εποχής. Οι λέξεις, ελάχιστες, σαν τα αισθήματα. Σχεδόν, μαύρο – άσπρο. Σ' αγαπώ, δεν σ' αγαπώ. Με πονάς, σε πονώ.... Και το πεπρωμένο, κι εκείνο λιτό, σχεδόν λευκό, έρμαιο της στιγμής και του τυχαίου. Εάν ο Γιάννης δεν της είχε γνωρίσει τον Θοδωρή... Εάν η Νικόλ δεν είχε επιστρέψει... Εάν η Νικόλ δεν είχε ακολουθήσει τον Θοδωρή... Επειδή σ' αυτό τον απολύτως εφήμερο κόσμο, όλα θα μπορούσαν να έχουν ή να μην έχουν συμβεί.

Κι ο έρωτας που είναι παραγέμισμα στο κενό, και στις ακραίες του εκφάνσεις, αυτοκαταστροφή.

Η λύση του δράματος, η διαθήκη του πατέρα. Που του καθόρισε την επιβίωση, τον άρτον τον επιούσιον και τελικά την ίδια του αυτή καθ' αυτή την ζωή.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-

ΕΡΓΑ ΤΟΥ:

Ο Θανάσης Χειμωνάς γεννήθηκε το 1971 στην Αθήνα. Σπούδασε Φιλολογία και Κινηματογράφο στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου και Δημοσιογραφία στο Λονδίνο.

Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα με δύο διηγήματα στην εφημερίδα “Τα Νέα” - το πρώτο από τα οποία εντάχθηκε στη συλλογή διηγημάτων “Έρωτας σε πρώτο πρόσωπο” (εκδ. “Κέδρος”, 1997).

Το “Δεν την αγαπάω πια” (Εκδ. Πατάκη, 2010), είναι το έκτο του μυθιστόρημα.

Προηγήθηκαν τα: “Ραμόν” (Εκδ. Κέδρος, 1998),

“Σπασμένα ελληνικά” (Εκδ. Κέδρος, 2000),

“Ανεξιχνίαστη ψυχή” (Εκδ. Πατάκη, 2003),

“Μπλε ώρα” (Εκδ. Πατάκη, 2005),

“Ραγδαία Επιδείνωση” (Εκδ. Πατάκη, 2008).

Τον Μάιο του 2002 το “Ραμόν” εκδόθηκε στη Γαλλία και από τις εκδ. “Alter Edit”, ενώ τον Μάρτιο του 2003 ακολούθησαν τα “Σπασμένα ελληνικά”.

Δημοσιεύθηκε στο Έθνος της Κυριακής

Ένα από τα αγαπημένα της παιχνίδια

2011-04-01T13:53:00.000+03:00

Του Δημήτρη Καρύδα

Η ’’Αιώνια επιστροφή’’, το καινούργιο βιβλίο της Ελένης Γκίκα, θα μπορούσε κάλλιστα για εντελώς διαφορετικούς λόγους να τιτλοφορείται μονολεκτικά: Μεταστροφή. Για όσους έχουν εντρυφήσει στις δουλειές της Ελένης Γκίκα (όσο και αν αυτό είναι πρακτικά δύσκολο λόγω του όγκου δημιουργίας της) η Αιώνια Επιστροφή αποτελεί μια μικρή αλλά εντυπωσιακή έκπληξη. Είναι ουσιαστικά το πρώτο ’’εξωστρεφές’’ βιβλίο της δημιουργού με θέμα την τρομοκρατία. Θέμα ασυνήθιστο για τα δεδομένα της Γκίκα που καταπιάνεται με την τρομοκρατία, όχι μόνο με τη μορφή που τη γνωρίζουμε από τα δελτία ειδήσεων και τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων αλλά κυρίως με τη συναισθηματική-ερωτική τρομοκρατία. Με σχέσεις που ακροβατούν στα όρια (αν δεν τα ξεπερνάνε σε πολλές περιπτώσεις) η Γκίκα ασυνήθιστα τολμηρή για την θεματολογία της μοιάζει να εγκαινιάζει μια καινούργια περίοδο δημιουργίας, χωρίς παράλληλα να διστάζει μπροστά στο συγγραφικό μονοπάτι που επέλεξε αυτή τη φορά. Οι φόβοι, τα άγχη, τα πρόσωπα ’’μάσκες’’ ή οι μάσκες πίσω από τα πρόσωπα, ο εντός μας κόσμος ήταν πάντοτε η αγαπημένη θεματολογία της Ελένης. Δεν την προδίδει ούτε αυτή τη φορά μόνο που αλλάζει εντυπωσιακά τη μανιέρα του κειμένου της. Ακόμη και το όχι πρωτότυπο αλλά εξαιρετικά επιτυχημένο στη χρήση του εύρημα της αντίστροφης αφήγησης, με τη γραμμή του χρόνου και των γεγονότων να μετράει αντίστροφα. Οι απόντες που γίνονται παρόντες, ζουν σε ενεστώτα χρόνο, μέσα από σημάδια και μύχιες επιθυμίες. Η Γκίκα παίζει ένα από τα αγαπημένα της παιχνίδια αφού προσδοκίες και ημιτελείς σχέσεις αποτελούν ουσιαστικά την αφορμή για να διηγηθεί μια διαφορετική ιστορία, να αναδομήσει τους ήρωες της αλλά και να μας παρουσιάσει ένα τέλειο ψυχογράφημα. Διότι σε κάθε περίπτωση όλα αυτά δεν είναι τίποτε άλλο από την έκφραση ενός τρομοκρατικού υποσυνείδητου. Και τούτη τη φορά στη γραφή της Ελένης όλα είναι εκεί, φανερά, ηχηρά και όχι υποδόρια, χαμηλόφωνα. Τουλάχιστον για όσους διαβάσουν μια φορά το βιβλίο. Εκείνοι που θα αποκτήσουν την πολυτέλεια της δεύτερης ανάγνωσης θα δουν ένα νέο κόσμο να ξεπετάγεται επιμελώς κρυμμένο σε όσους απλά διαβάζουν και δεν εμβαθύνουν. Η Γκίκα δεν ήταν ποτέ εύκολη ’’μασημένη τροφή’’ για τον αναγνώστη της. Είναι εδώ πάντως και αυτή τη φορά και τα συναντάμε όπως σε κάθε ένα από τα προηγούμενα βιβλία της: Ο ποιητικός λόγος και οι λογοτεχνικές επιρροές είναι πάντοτε στην πρώτη γραμμή μόνο που αυτή τη φορά δένουν αρμονικά και με την πλοκή ενός βιβλίου που χρειάζεται σίγουρα πάνω από μια ανάγνωση. Συστήνεται σε αφοσιωμένους αναγνώστες που έχουν μάθει να μελετάνε και να διαβάζουν και πίσω από τις γραμμές. Στη σκοτεινή πλευρά των ηρώων της Ελένης που καραδοκούν φόβοι, ερωτικά πάθη και φοβίες. Σαν ένα μουσικό κουτί που το ανοίγεις όχι για να καταλήξεις στο απόλυτο κενό αλλά στον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης.

Δημήτρης Καρύδας είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας

ΥΓ. Καλό κι ευλογημένο Απρίλη!

Μπα, η εσωστρέφεια αν είναι τρόπος γραφής ή είναι ή δεν είναι. Ε και μάλλον είναι... Και τρόπος... ζωής καμία φορά, από... κούνια.

Μια ανατομία της σκιάς που είμαστε

2011-03-30T14:27:00.001+03:00

“ΚΑΘΡΕΦΤΕΣ” του Γιάννη Ευσταθιάδη. Εκδ. “Ύψιλον”, σελ. 101. € 12.23

“Ο καθρέφτης είπε αυτό που έπρεπε να πει... Απλώς εσείς δεν μπορέσατε να τον ακούσετε... Εγώ είδα τον άνθρωπο που ψάχνετε, και μπορώ με λεπτομέρειες να σας τον περιγράψω”...

Αναζητώντας την απάντηση σε μια ερώτηση που δεν τολμήσαμε, ο Γιάννης Ευσταθιάδης, μετά τις αριστουργηματικές “Πορσελάνες” του όπου αναδείκνυε την ψυχή των πραγμάτων, αναζητά την ουσία του εαυτού. Σε μια ενδιαφέρουσα συλλογή με τον δικό του τρόπο, ακόμα ακατάταχτο. “Καθρέφτες” ο τίτλος του βιβλίου και στις 94 σελίδες του, το παιχνίδι της σκιάς και του φωτός, της αλήθειας και του ψεύδους, του εαυτού και της αντανάκλασης, της ζωής και του θανάτου, με όλους τους πιθανούς τρόπους. Ατμοσφαιρικά, πρωτοπρόσωπα ή τριτοπρόσωπα, με διαλόγους ή μονολόγους, με αστυνομικό μανδύα, θεατρικό ή ποιητικό, άκρως υπαρξιακά, με καλοζυγισμένες λέξεις, στίξεις, παύσεις, υπαινιγμούς, σιωπές, αναζητούν την πεμπτουσία της ύπαρξης και της τέχνης και το μεγάλο τελικά αίνιγμά της.

Υπηρετώντας με “ταπεινοφροσύνη και σεμνότητα”, κρυστάλλινη δεινότητα την γλώσσα, ο ποιητής – συγγραφέας χαρίζει χρόνο και χώρο στο αδιευκρίνιστο ανύπαρκτο, φωτίζοντας με γλωσσικές διαστάσεις το ανείπωτο και φευγαλέο: “Τα αορίστου χρόνου βλέμματα, τα παρατατικά του χαμόγελα, οι υπερσυνέλικες τύψεις του, έχουν αποθηκευτεί – σαν διαδοχικές επιστρώσεις παρελθόντος- πάνω στην ψυχρή γυάλινη επιφάνεια του καθρέφτη”.

Με μότο, φράση του Ίταλο Καλβίνο για του καθρέφτη τη μη βεβαιόητα, το βιβλίο ξεκινά τριτοπρόσωπα αναγνωρίζοντας στον καθρέφτη το “ανακλώμενο παρόν” και την ειλικρίνειά του σε σχέση με την φωτογραφική απεικόνιση. Ο καθρέφτης, σωσίας της μοναξιάς, αλλά και σκοτεινός, αινιγματικός, μπορχεσικός σωσίας, ως το τέλος.

Εξάλλου, ο συγγραφέας του ακολουθώντας φίνες εμμονές των προκατόχων του, στη συνέχεια συνομιλεί και μέσω κινηματογραφικού “Καθρέφτη” με τον Ταρκόφσκι, σε έναν πρωτοπρόσωπο μονόλογο. Η “Επάνοδος” τριτοπρόσωπη σου επιτρέπει “να δεις άζωστο τον εμφύλιο εαυτό” σου.

Κομβικά σημεία, εκτός τη μουσική που είναι πανταχού παρούσα (ως αναφορά, στη γλώσσα και στο κείμενο) και την διακειμενικότητα των κειμένων (Καθρέφτης του Ταρκόφσκι και “Το ρόδο του Παράκελσου” καθώς και τον καθρέφτη αυτόν καθ' εαυτόν του Μπόρχες), το αίνιγμα του χρόνου (κηροσβέστης, ο χρόνος του Καφάβη αλλά και ο νηπενθής χρόνος του ανθρώπου και ο αρμονικός του συντακτικού και της γραμματικής), ο γρίφος της ύπαρξης, η μοναξιά, η πραγματικότητα και το όνειρο, η πίστη, η ψευδαίσθηση και ο λαβύρινθος (ακόμα μια αναφορά στον Μπόρχες).

Κινηματογραφικός ενίοτε (περιγράφοντας ξενοδοχεία, τόπους χρόνους), ψυχαναλυτικός και σπαρακτικά ειλικρινής “ζητά την εχεμύθεια του αόρατου” την ίδια στιγμή που αμφισβητείται ως η εικόνα και το είδωλο, ο ίδιος ο συγγραφέας την προσεγγίζει και την υπονομεύει.

Τρυφερός, ειρωνικός, εσωστρεφής ωστόσο και κινούμενος ανεπαισθήτως, αναδεικνύει όλες τις πιθανές δυνατότητες ενός καθρέφτη. Ψευδείς, κάποιες φορές, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του κηροσβέστη (Εσπερινοί Αντικατοπτρισμοί) και παραμορφωτικοί στην περίπτωση του καθαριστή στο “Mi nocke triste”: “νομίζεις πως δυο άνθρωποι χορεύουν ρυθμικά, ανεβαίνοντας προς τον ουρανό”. Με την ψευδαίσθηση της συντροφιάς: “Δεν είναι μόνος πια.

Χιλιόμετρα χορού με έναν συνοδό της ζωής του που τον γνώρισε καλά, που τον συνήθισε, σχεδόν τον έχει συμπαθήσει” και με “Οδηγίες χρήσεως” ή ζωής, αμέσως παρακάτω.

Ο χώρος, είτε ξενοδοχείο ημιδιαμονής εφήμερος, είτε ανακριτικό γραφείο με δύο όψεις, είτε καθρέφτης σκοτεινός σαν την Κασσάνδρα ή τον μάντη Κάλχα, επιτρέπει να δεις ταυτόχρονα την βεβαιότητα και την ψευδαίσθηση. Ζητώντας αυτογνωσιακά τα... ρέστα: “Γιατί κατακερματίζεις τα αινίγματά μου;” Εξάλλου “Μια ανατομία της σκιάς που είμαστε”, δεν μας στερεί το ενδεχόμενο του θαύματος. Όλα είναι θέμα προσωπικής προσέγγισης:

“Βλέπετε, δεν μπορέσατε δυστυχώς να τον δείτε” είπε ο αλχημιστής στον αστυνόμο: “γιατί δεν ξέρετε να κοιτάτε έναν καθρέφτη... Είστε εγωιστής... αυτάρεσκος... νάρκισσος... Διακατέχεστε από ιδιοτέλεια του βλέμματος. Ήρθατε για να παρατηρήσετε, αλλά τόσο επηρμένος, που στην ουσία θέλατε να δείτε μόνο τον εαυτό σας... κι αυτό κάνατε... Διακατέχεστε από κατάφωρη επιθυμία για επιτυχία... Ενώ ο καθρέφτης επιβάλλει σεμνότητα, απαιτεί ταπεινοφροσύνη... Χρειάζεται να τον προσεγγίσουμε με άκρα γενναιοδωρία και αφιλοκέρδεια για να μας αποκαλύψει τα αινίγματά του...” Αποκαλύπτοντάς μας ταυτοχρόνως και τον τρόπο που προσεγγίζουμε αληθινά την τέχνη. Το αποτέλεσμα, ένα βιβλίο που αντανακλά το πρόσωπό μας. Ο καθένας, όπως αντέχει και έως ότου ανέχεται τον καθρέφτη του. Άκρως ποιητικό και φιλοσοφικό, πυκνό, μελωδικό, αινιγματικά φωτεινό και ιαματικό σαν φάρμακο.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-

ΕΡΓΑ ΤΟΥ:

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1946. Έχει εκδώσει ποίηση, πεζά και χρονογραφήματα. Έγραψε κείμενα για τη μουσική στην τακτική στήλη "Αντιστίξεις" της "Καθημερινής", έως τον Ιανουάριο του 2005, καθώς και κείμενα γαστρονομίας και γευσιγνωσίας με το ψευδώνυμο "Απίκιος". Αρθρογραφεί συστηματικά στον περιοδικό Τύπο. Έχει γράψει, μεταξύ άλλων:

Ποίηση:

“Τα Ασπρόμαυρα”, “Ποίηση Δωματίου”, “Ενικού Αριθμού”, “Ασκήσεις σε Μονόζυγο”,
Άρση Βαρών”, “Δοκιμαστικοί Σωλήνες”,

“Κιβωτός”, “Ποιήματα”, “Στιχουργήματα”.

Πεζά:

“Ο Έψιλον Έρως”, “Με γεμάτο στόμα”, “Δωμάτιο παντού”, “Γραμμένα φιλιά”, “Η σαρδέλα θα κολυμπήσει στην κονσέρβα””, “Πορσελάνη”.

Άρθρα- χρονογραφήματα:

“Χρονο-graffiti”, “Tragiromedia”.

Δοκίμια:

“Το Βιβλίο με τις Αντιστίξεις”, “Το Δεύτερο Βιβλίο με τις Αντιστίξεις”.

Για παιδιά:

“Πεινιαουρίσματα”, “Τραγουδί- τραγουδοχέρι” καθώς και ως Απίκιος: “Εγχειρίδιο Γαστρονομίας”, “Πένες σε μελάνι”, “Απίκιος Άπαντα”...

Δημοσιεύθηκε στο Έθνος της Κυριακής